नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आप सभी विद्यार्थियों के लिए Class 9th Sanskrit Set C Trimasik Paper 2026 का एक पेपर लेकर आ चुका हूँ। जैसा की त्रैमासिक परीक्षा प्रारंभ हो चुकी है और कल सुबह आपका संस्कृत का पेपर है और यदि आप Class 9th Sanskrit Set C Trimasik Paper 2026 की तैयारी कर रहे हैं, तो यह पेपर आपके लिए काफी उपयोगी हो सकता है।विद्यार्थियों जैसा की संस्कृत के पेपर की बहुत आवश्यकता है इसलिए मैं Class 9th Sanskrit Set C Trimasik Paper 2026 परीक्षा का पेपर लेकर आ चुका हूं इस पेपर का संपूर्ण सॉल्यूशन भी आपको मैं देने वाला हूं संबंधित प्रश्न पत्र आपके ब्लूप्रिंट के अनुसार तैयार किया गया है जो माध्यमिक शिक्षा मंडल भोपाल द्वारा त्रैमासिक परीक्षा के लिए बनाया गया है
Class 9th Sanskrit Set C Trimasik Paper 2026 कुछ इस प्रकार दिखता है
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
समय – 03 घंटे पूर्णांक – 75
निर्देशाः –
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
- प्रश्नानाम् उत्तराणि स्पष्टतया लिखन्तु।
- यथानिर्देशं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु।
- प्रत्येकस्य प्रश्नस्य अङ्काः तस्य सम्मुखे प्रदत्ताः सन्ति।
प्रश्न 1. शब्दरूपाणि तथा अव्ययानि लिखत। 6×1=6
(क) ‘बालक’ शब्दस्य षष्ठी-विभक्तेः एकवचनं लिखत।
(ख) ‘लता’ शब्दस्य सप्तमी-विभक्तेः द्विवचनं लिखत।
(ग) ‘फल’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः बहुवचनं लिखत।
(घ) ‘नदी’ शब्दस्य चतुर्थी-विभक्तेः एकवचनं लिखत।
(ङ) रिक्तस्थाने उचितम् अव्ययपदं लिखत –
________ वयं संस्कृतं पठामः। (अद्य / कुत्र)
(च) रिक्तस्थाने उचितम् अव्ययपदं लिखत –
बालकः ________ धावति। (शीघ्रम् / कदा)
प्रश्न 2. धातुरूपाणि तथा उपसर्गान् लिखत। 6×1=6
(क) ‘लिख्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनं लिखत।
(ख) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष बहुवचनं लिखत।
(ग) ‘दा’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनं लिखत।
(घ) ‘कृ’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष एकवचनं लिखत।
(ङ) ‘उपगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गं लिखत।
(च) ‘निवसति’ इत्यत्र उपसर्गं लिखत।
प्रश्न 3. समासं तथा सन्धिं कुरुत। 6×1=6
(क) नीलं कमलम् – समस्तपदं लिखत।
(ख) राज्ञः पुरुषः – समस्तपदं लिखत।
(ग) ग्रामस्य मार्गः – समस्तपदं लिखत।
(घ) नर + इन्द्रः – सन्धिं कुरुत।
(ङ) महा + ईशः – सन्धिं कुरुत।
(च) सूर्य + उदयः – सन्धिं कुरुत।
प्रश्न 4. पर्यायपदानि, विलोमपदानि तथा विशेषण-विशेष्यं लिखत। 6×1=6
(क) ‘पृथ्वी’ इत्यस्य एकं पर्यायपदं लिखत।
(ख) ‘आकाशः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदं लिखत।
(ग) ‘दिनम्’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(घ) ‘लघु’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(ङ) ‘शीतलं जलम्’ इत्यत्र विशेषणपदं किम्?
(च) ‘शीतलं जलम्’ इत्यत्र विशेष्यपदं किम्?
प्रश्न 5. एकपदेन उत्तरत तथा प्रत्यययुक्तं पदं लिखत। 6×1=6
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे कस्य ऋतोः वर्णनम् अस्ति?
(ख) स्वर्णकाकः किमयः आसीत्?
(ग) ‘गोदोहनम्’ पाठः कस्य महत्त्वं बोधयति?
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठस्य उद्देश्यः कः अस्ति?
(ङ) ‘गम् + क्त्वा’ इत्यस्य रूपं लिखत।
(च) ‘नी + तुमुन्’ इत्यस्य रूपं लिखत।
प्रश्न 6. अधोलिखितेषु प्रश्नेषु पञ्चानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत। 5×2=10
(क) वसन्तऋतौ कोकिलाः किं कुर्वन्ति?
(ख) स्वर्णकाकस्य व्यवहारः कीदृशः आसीत्?
(ग) बालिकायाः लोभस्य कारणं किम् आसीत्?
(घ) गोदोहनस्य कार्ये विलम्बेन किं फलितम्?
(ङ) समये कार्यं न करणात् का हानिः भवति?
(च) मनुष्यः सत्पथं कथं प्राप्तुं शक्नोति?
(छ) सद्गुणाः मानवस्य जीवनं कथं सफलं कुर्वन्ति?
प्रश्न 7. रेखाङ्कितपदस्य आधारेण प्रश्ननिर्माणं कुरुत। 2
(क) वसन्तऋतौ कोकिलाः मधुरं कूजन्ति।
अथवा
(ख) बालिका स्वर्णकाकेन सह गच्छति।
प्रश्न 8. अधोलिखितवाक्येषु कः कं प्रति कथयति इति लिखत। 2
(क) “त्वं असत्यं मा वद।”
(ख) “अद्य एव कार्यं पूर्णं कुरु।”
प्रश्न 9. अधोलिखितानि वाक्यानि उचितक्रमेण संयोजयत। 2
(क) बालिका तत्र गच्छति।
(ख) स्वर्णकाकः तस्याः समीपम् आगच्छति।
(ग) बालिका स्वर्णमुद्राः प्राप्नोति।
(घ) बालिका काकं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता भवति।
उचितक्रमं लिखत।
प्रश्न 10. पाठानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत। 2
(क) वसन्ते वृक्षेषु ________ आगच्छन्ति।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायै ________ ददाति।
अथवा
सूक्तीनुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) परिश्रमेण ________ प्राप्यते।
(ख) सत्यं सदैव ________ भवति।
प्रश्न 11. अशुद्धकारकाणां संशोधनं कुरुत। 2
(क) छात्रः गुरुः नमति।
(ख) माता पुत्रं भोजनं ददाति।
प्रश्न 12. पाठान्तर्गतं उचितं पदं लिखत। 2
(क) वसन्तस्य आगमने प्रकृतिः ________ भवति।
(ख) समयस्य ________ करणीयः।
प्रश्न 13. वाक्यपरिवर्तनं कुरुत। 2
(क) बालिका पुष्पं पश्यति।
बहुवचने परिवर्तयत।
(ख) छात्राः संस्कृतं पठन्ति।
एकवचने परिवर्तयत।
प्रश्न 14. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
एकः विद्यार्थी प्रतिदिनं समयेन विद्यालयं गच्छति। सः गुरूणां
वचनानि श्रद्धया शृणोति। विद्यालयात् आगत्य सः गृहकार्यं करोति।
सः क्रीडायै अपि समयं ददाति। एवं सः अध्ययनस्य क्रीडायाः च
समुचितं सन्तुलनं स्थापयति।
(क) विद्यार्थी कदा विद्यालयं गच्छति?
(ख) सः केषां वचनानि शृणोति?
(ग) सः कयोः समुचितं सन्तुलनं स्थापयति?
प्रश्न 15. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
सत्येन धार्यते पृथ्वी,
सत्येन तपते रविः।
सत्येन वायवो वान्ति,
सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्॥
(क) केन पृथ्वी धार्यते?
(ख) केन रविः तपति?
(ग) सर्वं कस्मिन् प्रतिष्ठितम्?
प्रश्न 16. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
शिक्षकः – भो छात्र! किं त्वं पाठं पठसि?
छात्रः – आम्, अहं प्रतिदिनं पाठं पठामि।
शिक्षकः – किं त्वं गृहकार्यं अपि करोषि?
छात्रः – आम्, अहं समयेन गृहकार्यं करोमि।
शिक्षकः – साधु! एवं समयस्य सदुपयोगं कुरु।
(क) छात्रः किं पठति?
(ख) छात्रः कदा गृहकार्यं करोति?
(ग) शिक्षकः छात्रं किम् उपदिशति?
प्रश्न 17. अधोलिखितम् अपठितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 4
एकस्मिन् ग्रामे एकः बालकः निवसति स्म। सः स्वभावेन सरलः
परिश्रमी च आसीत्। सः प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय स्वमातुः कार्येषु
साहाय्यं करोति स्म। ततः सः विद्यालयं गच्छति स्म। विद्यालये सः
गुरूणां सम्मानं करोति स्म तथा मित्रैः सह प्रेम्णा व्यवहरति स्म।
सर्वे जनाः तस्य प्रशंसां कुर्वन्ति स्म।
(क) बालकः कुत्र निवसति स्म?
(ख) बालकः कः आसीत्?
(ग) सः कस्याः कार्येषु साहाय्यं करोति स्म?
(घ) सः विद्यालये कथं व्यवहरति स्म?
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम् लिखत। 4
(क) संस्कृतविषये दुर्बलतां कारणीकृत्य अतिरिक्त-अध्ययनस्य
व्यवस्थां कर्तुं प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रं लिखत।
अथवा
(ख) स्वमित्राय संस्कृतपरीक्षायाः तयारीं वर्णयन् पत्रं लिखत।
प्रश्न 19. अधोलिखितेषु विषयेषु कमपि एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतेन निबन्धं लिखत। 4
(क) मम प्रियः ऋतुः
(ख) परिश्रमः
(ग) मम दिनचर्या
(घ) स्वच्छतायाः महत्त्वम्
समाप्तम्
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
सम्पूर्ण समाधान
प्रश्न 1. शब्दरूपाणि तथा अव्ययानि लिखत।
(क) ‘बालक’ शब्दस्य षष्ठी-विभक्तेः एकवचनम्।
उत्तर – बालकस्य।
(ख) ‘लता’ शब्दस्य सप्तमी-विभक्तेः द्विवचनम्।
उत्तर – लतयोः।
(ग) ‘फल’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः बहुवचनम्।
उत्तर – फलैः।
(घ) ‘नदी’ शब्दस्य चतुर्थी-विभक्तेः एकवचनम्।
उत्तर – नद्यै।
(ङ) ________ वयं संस्कृतं पठामः। (अद्य / कुत्र)
उत्तर – अद्य।
पूर्ण वाक्यम् – अद्य वयं संस्कृतं पठामः।
(च) बालकः ________ धावति। (शीघ्रम् / कदा)
उत्तर – शीघ्रम्।
पूर्ण वाक्यम् – बालकः शीघ्रं धावति।
प्रश्न 2. धातुरूपाणि तथा उपसर्गान् लिखत।
(क) ‘लिख्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनम्।
उत्तर – लिखति।
(ख) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष बहुवचनम्।
उत्तर – पठथ।
(ग) ‘दा’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनम्।
उत्तर – ददाति।
(घ) ‘कृ’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष एकवचनम्।
उत्तर – करोषि।
(ङ) ‘उपगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गः।
उत्तर – उप।
(च) ‘निवसति’ इत्यत्र उपसर्गः।
उत्तर – नि।
प्रश्न 3. समासं तथा सन्धिं कुरुत।
(क) नीलं कमलम् – समस्तपदम्।
उत्तर – नीलकमलम्।
(ख) राज्ञः पुरुषः – समस्तपदम्।
उत्तर – राजपुरुषः।
(ग) ग्रामस्य मार्गः – समस्तपदम्।
उत्तर – ग्राममार्गः।
(घ) नर + इन्द्रः – सन्धिः।
उत्तर – नरेन्द्रः।
(ङ) महा + ईशः – सन्धिः।
उत्तर – महेशः।
(च) सूर्य + उदयः – सन्धिः।
उत्तर – सूर्योदयः।
प्रश्न 4. पर्यायपदानि, विलोमपदानि तथा विशेषण-विशेष्यं लिखत।
(क) ‘पृथ्वी’ इत्यस्य एकं पर्यायपदम्।
उत्तर – धरा।
(ख) ‘आकाशः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदम्।
उत्तर – नभः।
(ग) ‘दिनम्’ इत्यस्य विलोमपदम्।
उत्तर – रात्रिः।
(घ) ‘लघु’ इत्यस्य विलोमपदम्।
उत्तर – गुरु।
(ङ) ‘शीतलं जलम्’ इत्यत्र विशेषणपदम्।
उत्तर – शीतलम्।
(च) ‘शीतलं जलम्’ इत्यत्र विशेष्यपदम्।
उत्तर – जलम्।
प्रश्न 5. एकपदेन उत्तरत तथा प्रत्यययुक्तं पदं लिखत।
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे कस्य ऋतोः वर्णनम् अस्ति?
उत्तर – वसन्तस्य।
(ख) स्वर्णकाकः किमयः आसीत्?
उत्तर – स्वर्णमयः।
(ग) ‘गोदोहनम्’ पाठः कस्य महत्त्वं बोधयति?
उत्तर – समयस्य।
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठस्य उद्देश्यः कः अस्ति?
उत्तर – सदाचारः।
(ङ) ‘गम् + क्त्वा’ इत्यस्य रूपम्।
उत्तर – गत्वा।
(च) ‘नी + तुमुन्’ इत्यस्य रूपम्।
उत्तर – नेतुम्।
प्रश्न 6. प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(क) वसन्तऋतौ कोकिलाः किं कुर्वन्ति?
उत्तर – वसन्तऋतौ कोकिलाः मधुरं कूजन्ति।
(ख) स्वर्णकाकस्य व्यवहारः कीदृशः आसीत्?
उत्तर – स्वर्णकाकस्य व्यवहारः विनम्रः तथा उपदेशपूर्णः आसीत्।
(ग) बालिकायाः लोभस्य कारणं किम् आसीत्?
उत्तर – स्वर्णकाकस्य स्वर्णमयत्वं तथा स्वर्णमुद्राणां प्राप्तिः बालिकायाः लोभस्य कारणम् आसीत्।
(घ) गोदोहनस्य कार्ये विलम्बेन किं फलितम्?
उत्तर – गोदोहनस्य कार्ये विलम्बेन कार्यस्य समयः व्यतीतः तथा हानिः अभवत्।
(ङ) समये कार्यं न करणात् का हानिः भवति?
उत्तर – समये कार्यं न करणात् कार्यं अपूर्णं भवति तथा अवसरः नश्यति।
(च) मनुष्यः सत्पथं कथं प्राप्तुं शक्नोति?
उत्तर – मनुष्यः सत्यस्य, सदाचारस्य तथा सत्कर्मणां अनुसरणेन सत्पथं प्राप्तुं शक्नोति।
(छ) सद्गुणाः मानवस्य जीवनं कथं सफलं कुर्वन्ति?
उत्तर – सद्गुणाः मानवस्य चरित्रं निर्मलं कुर्वन्ति तथा तस्य जीवनं सफलं कुर्वन्ति।
प्रश्न 7. रेखाङ्कितपदस्य आधारेण प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(क) वसन्तऋतौ कोकिलाः मधुरं कूजन्ति।
उत्तर – कोकिलाः कदा मधुरं कूजन्ति?
(ख) बालिका स्वर्णकाकेन सह गच्छति।
उत्तर – बालिका केन सह गच्छति?
प्रश्न 8. अधोलिखितवाक्येषु कः कं प्रति कथयति इति लिखत।
(क) “त्वं असत्यं मा वद।”
उत्तर – वक्ता शिष्यं प्रति कथयति।
(ख) “अद्य एव कार्यं पूर्णं कुरु।”
उत्तर – वक्ता छात्रं प्रति कथयति।
प्रश्न 9. अधोलिखितानि वाक्यानि उचितक्रमेण संयोजयत।
(क) बालिका तत्र गच्छति।
(ख) स्वर्णकाकः तस्याः समीपम् आगच्छति।
(ग) बालिका स्वर्णमुद्राः प्राप्नोति।
(घ) बालिका काकं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता भवति।
उत्तर –
(क) बालिका तत्र गच्छति।
(घ) बालिका काकं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता भवति।
(ख) स्वर्णकाकः तस्याः समीपम् आगच्छति।
(ग) बालिका स्वर्णमुद्राः प्राप्नोति।
उचितक्रमः – क → घ → ख → ग।
प्रश्न 10. पाठानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) वसन्ते वृक्षेषु ________ आगच्छन्ति।
उत्तर – नवीनानि पत्राणि।
पूर्ण वाक्यम् – वसन्ते वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायै ________ ददाति।
उत्तर – स्वर्णमुद्राः।
पूर्ण वाक्यम् – स्वर्णकाकः बालिकायै स्वर्णमुद्राः ददाति।
अथवा
सूक्तीनुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) परिश्रमेण ________ प्राप्यते।
उत्तर – सफलता।
(ख) सत्यं सदैव ________ भवति।
उत्तर – विजयी।
प्रश्न 11. अशुद्धकारकाणां संशोधनं कुरुत।
(क) छात्रः गुरुः नमति।
उत्तर – छात्रः गुरवे नमति।
(ख) माता पुत्रं भोजनं ददाति।
उत्तर – माता पुत्राय भोजनं ददाति।
प्रश्न 12. पाठान्तर्गतं उचितं पदं लिखत।
(क) वसन्तस्य आगमने प्रकृतिः ________ भवति।
उत्तर – प्रसन्ना।
(ख) समयस्य ________ करणीयः।
उत्तर – सदुपयोगः।
प्रश्न 13. वाक्यपरिवर्तनं कुरुत।
(क) बालिका पुष्पं पश्यति।
बहुवचने परिवर्तयत।
उत्तर – बालिकाः पुष्पाणि पश्यन्ति।
(ख) छात्राः संस्कृतं पठन्ति।
एकवचने परिवर्तयत।
उत्तर – छात्रः संस्कृतं पठति।
प्रश्न 14. गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
गद्यांश –
एकः विद्यार्थी प्रतिदिनं समयेन विद्यालयं गच्छति। सः गुरूणां
वचनानि श्रद्धया शृणोति। विद्यालयात् आगत्य सः गृहकार्यं करोति।
सः क्रीडायै अपि समयं ददाति। एवं सः अध्ययनस्य क्रीडायाः च
समुचितं सन्तुलनं स्थापयति।
(क) विद्यार्थी कदा विद्यालयं गच्छति?
उत्तर – विद्यार्थी प्रतिदिनं समयेन विद्यालयं गच्छति।
(ख) सः केषां वचनानि शृणोति?
उत्तर – सः गुरूणां वचनानि शृणोति।
(ग) सः कयोः समुचितं सन्तुलनं स्थापयति?
उत्तर – सः अध्ययनस्य क्रीडायाः च समुचितं सन्तुलनं स्थापयति।
प्रश्न 15. पद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
सत्येन धार्यते पृथ्वी,
सत्येन तपते रविः।
सत्येन वायवो वान्ति,
सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्॥
(क) केन पृथ्वी धार्यते?
उत्तर – सत्येन पृथ्वी धार्यते।
(ख) केन रविः तपति?
उत्तर – सत्येन रविः तपति।
(ग) सर्वं कस्मिन् प्रतिष्ठितम्?
उत्तर – सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्।
प्रश्न 16. नाट्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
शिक्षकः – भो छात्र! किं त्वं पाठं पठसि?
छात्रः – आम्, अहं प्रतिदिनं पाठं पठामि।
शिक्षकः – किं त्वं गृहकार्यं अपि करोषि?
छात्रः – आम्, अहं समयेन गृहकार्यं करोमि।
शिक्षकः – साधु! एवं समयस्य सदुपयोगं कुरु।
(क) छात्रः किं पठति?
उत्तर – छात्रः पाठं पठति।
(ख) छात्रः कदा गृहकार्यं करोति?
उत्तर – छात्रः समयेन गृहकार्यं करोति।
(ग) शिक्षकः छात्रं किम् उपदिशति?
उत्तर – शिक्षकः छात्रं समयस्य सदुपयोगं कर्तुम् उपदिशति।
प्रश्न 17. अपठित गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
गद्यांश –
एकस्मिन् ग्रामे एकः बालकः निवसति स्म। सः स्वभावेन सरलः
परिश्रमी च आसीत्। सः प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय स्वमातुः कार्येषु
साहाय्यं करोति स्म। ततः सः विद्यालयं गच्छति स्म। विद्यालये सः
गुरूणां सम्मानं करोति स्म तथा मित्रैः सह प्रेम्णा व्यवहरति स्म।
सर्वे जनाः तस्य प्रशंसां कुर्वन्ति स्म।
(क) बालकः कुत्र निवसति स्म?
उत्तर – बालकः एकस्मिन् ग्रामे निवसति स्म।
(ख) बालकः कः आसीत्?
उत्तर – बालकः स्वभावेन सरलः परिश्रमी च आसीत्।
(ग) सः कस्याः कार्येषु साहाय्यं करोति स्म?
उत्तर – सः स्वमातुः कार्येषु साहाय्यं करोति स्म।
(घ) सः विद्यालये कथं व्यवहरति स्म?
उत्तर – सः विद्यालये गुरूणां सम्मानं करोति स्म तथा मित्रैः सह प्रेम्णा व्यवहरति स्म।
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम्।
(क) संस्कृतविषये दुर्बलतां कारणीकृत्य अतिरिक्त-अध्ययनस्य
व्यवस्थां कर्तुं प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रम्।
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्यमहोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
__________।
विषयः – संस्कृतविषये अतिरिक्त-अध्ययनस्य व्यवस्थार्थम् आवेदनपत्रम्।
महोदय!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहं संस्कृतविषये दुर्बलः अस्मि। संस्कृतविषये
अधिकज्ञानप्राप्तये तथा परीक्षायां उत्तमाङ्कप्राप्तये अतिरिक्त-अध्ययनस्य
आवश्यकता अस्ति। अतः कृपया संस्कृतविषयस्य अतिरिक्तकक्षाणाम्
आयोजनं कर्तुं व्यवस्था करोतु।
भवदीयः
नाम – __________
कक्षा – 9वीं
दिनाङ्कः – __________
अथवा
(ख) स्वमित्राय संस्कृतपरीक्षायाः तयारीं वर्णयन् पत्रम्।
प्रिय मित्र रमेश!
सप्रेम नमस्कारः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। मम संस्कृतपरीक्षा समीपे एव अस्ति। अतः अहं
प्रतिदिनं समयसारिणीं निर्माय अध्ययनं करोमि। अहं संस्कृतस्य
शब्दरूपाणां, धातुरूपाणां तथा व्याकरणस्य अभ्यासं करोमि। पाठानां
पुनरावृत्तिं अपि करोमि। अहं समयस्य सदुपयोगं कृत्वा परीक्षायाः
तयारीं करोमि। आशासे यत् मम परीक्षा उत्तमा भविष्यति।
गृहे सर्वेभ्यः मम नमस्कारं कथय।
तव प्रियः मित्रः
प्रश्न 19. निबन्धलेखनम्।
(क) मम प्रियः ऋतुः
मम प्रियः ऋतुः वसन्तऋतुः अस्ति। वसन्तऋतौ वातावरणं अतीव
सुन्दरं भवति। वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति। विविधवर्णानि
पुष्पाणि विकसन्ति। कोकिलाः मधुरं कूजन्ति। वातावरणं प्रसन्नं
भवति। वसन्तऋतुः सर्वेषां मनांसि आनन्दयति। अतः वसन्तऋतुः
मम प्रियः ऋतुः अस्ति।
(ख) परिश्रमः
परिश्रमः सफलतायाः मुख्यं साधनम् अस्ति। परिश्रमेण मनुष्यः
स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति। विद्यार्थी अपि परिश्रमेण परीक्षायां
उत्तमान् अंकान् प्राप्तुं शक्नोति। केवलं मनोरथैः सफलता न
प्राप्यते। अतः प्रत्येकः मनुष्यः परिश्रमी भवेत्। परिश्रमस्य
फलम् सदैव मधुरं भवति।
(ग) मम दिनचर्या
अहं प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थामि। नित्यकर्म कृत्वा अध्ययनं
करोमि। ततः अहं विद्यालयं गच्छामि। विद्यालये गुरूणां वचनानि
श्रद्धया शृणोमि। विद्यालयात् आगत्य भोजनं कृत्वा गृहकार्यं करोमि।
सायंकाले क्रीडामि। रात्रौ पुनः अध्ययनं कृत्वा समये निद्रां गच्छामि।
एवं मम दिनचर्या नियमितरूपेण चलति।
(घ) स्वच्छतायाः महत्त्वम्
स्वच्छता अस्माकं जीवनस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति। स्वच्छतया
वयं अनेकैः रोगैः रक्षिताः भवामः। अस्माभिः स्वगृहं, विद्यालयं,
मार्गं च स्वच्छं स्थापनीयम्। कूड़ानि सर्वत्र न क्षेपणीयानि।
वयं कूड़ादानस्य उपयोगं कुर्याम। स्वच्छं वातावरणं सुखदं
स्वास्थ्यकरं च भवति। अतः स्वच्छता सर्वेषां कर्तव्यम् अस्ति।
