कक्षा 11वीं संस्कृत अर्द्धवार्षिक पेपर 2026-27

नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आपका प्रियांश सर।
आज आपका MP Board Class 11th Sanskrit (संस्कृत) Half Yearly Exam 2026-27 होने वाला है। समय बहुत कम बचा है, और संस्कृत विषय को लेकर अक्सर छात्रों के मन में व्याकरण और श्लोकों को लेकर घबराहट रहती है। लेकिन अब आपको बिल्कुल भी परेशान होने की जरूरत नहीं है, क्योंकि आप एकदम सही जगह पर आए हैं।
आपकी अंतिम समय की तैयारी को 100% पक्का करने के लिए ‘STUDY NOTES PJ’ आपके लिए आज का अति-महत्वपूर्ण और वायरल मॉडल प्रश्न पत्र तथा उसका संपूर्ण हल लेकर आ गया है। परीक्षा में जाने से पहले इस पेपर और इसके सभी उत्तरों को अच्छे से तैयार कर लें। इस पोस्ट को अंत तक पढ़ें क्योंकि इसमें मैंने पेपर के साथ-साथ सम्पूर्ण हल की पीडीएफ (PDF) डाउनलोड करने का लिंक भी नीचे दिया है।
MP Board 11th Sanskrit Half Yearly Exam 2026 – Overview
| विवरण (Details) | जानकारी (Information) |
|---|---|
| बोर्ड का नाम | मध्य प्रदेश माध्यमिक शिक्षा मंडल (MPBSE) |
| परीक्षा का नाम | एमपी बोर्ड अर्धवार्षिक परीक्षा 2026-27 |
| कक्षा | 11वीं (Class 11th) |
| विषय | संस्कृत (Sanskrit) |
| पूर्णांक व समय | 80 अंक | 3 घण्टे |
Class 11 Sanskrit Half Yearly Paper 2026 (सम्पूर्ण प्रश्न पत्र)
अर्धवार्षिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 11वीं
विषय – संस्कृत
प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – (1×6=6)
1. “जगदीशः” इत्यस्मिन् पदे सन्धिः अस्ति –
(क) स्वरसन्धिः (ख) व्यञ्जनसन्धिः (ग) विसर्गसन्धिः (घ) यणसन्धिः
2. “परोपकारः” इत्यस्य पदस्य समासविग्रहः भवति –
(क) परस्य उपकारः (ख) परेभ्यः उपकारः (ग) परस्मिन् उपकारः (घ) परैः उपकारः
3. “गत्वा” पदे प्रत्ययः अस्ति –
(क) ल्यप् (ख) क्त्वा (ग) तुमुन् (घ) क्त
4. “रामः विद्यालयं गच्छति” अत्र अव्ययम् अस्ति –
(क) रामः (ख) विद्यालयं (ग) गच्छति (घ) न किमपि
5. बहुव्रीहिसमासस्य उदाहरणम् अस्ति –
(क) प्रतिदिनम् (ख) त्रिभुवनम् (ग) दशाननः (घ) नीलोत्पलम्
6. “अद्य अहम् आपणं गमिष्यामि” वाक्ये अव्ययम् अस्ति –
(क) अद्य (ख) अहम् (ग) आपणं (घ) गमिष्यामि
प्र.2 रिक्तस्थानानि पूरयत – (1×6=6)
2. “छात्रः” इत्यस्य स्त्रीलिङ्गपदं ……… भवति। (छात्री / छात्रा)
3. “रमेशः” पदस्य सन्धिविच्छेदः ……… भवति। (रमा+ईशः / रम+ईशः)
4. “निर्मक्षिकम्” पदे ……… समासः अस्ति। (अव्ययीभावः / द्विगुः)
5. “अहं श्वः गमिष्यामि” अत्र ……… अव्ययम् अस्ति। (अहं / श्वः)
6. “बुद्धिमान्” पदे ……… प्रत्ययः अस्ति। (मतुप् / वतुप्)
प्र.3 युग्ममेलनं कुरुत – (1×6=6)
| (अ) | (ब) |
| 1. सूर्योदयः | (क) कर्मधारयः |
| 2. नीलकण्ठः | (ख) लट् लकारः |
| 3. गच्छति | (ग) गुणसन्धिः |
| 4. पठिष्यति | (घ) बहुव्रीहिः |
| 5. महापुरुषः | (ङ) अव्ययीभावः |
| 6. यथाशक्ति | (च) लृट् लकारः |
प्र.4 एकपदेन उत्तरं लिखत – (1×6=6)
2. “पश्यति” पदे का धातुः?
3. “आगच्छति” पदे कः उपसर्गः?
4. “रामस्य” पदे का विभक्तिः अस्ति?
5. “बालकः” पदस्य द्विवचनं किम् भवति?
6. “सुन्दरः बालकः” अत्र विशेष्यपदं किम्?
प्र.5 शुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘न’ इति लिखत – (1×6=6)
2. “सः लिखति” अत्र सः उत्तमपुरुषः अस्ति।
3. “प्राचार्यः” पदे “प्र” उपसर्गः अस्ति।
4. “अहम्” इति पदं युष्मद् शब्दस्य रूपम् अस्ति।
5. “मधुरं वचनम्” अत्र मधुरं विशेषणम् अस्ति।
6. “गमिष्यति” इति पदे लृट् लकारः अस्ति।
— 2 अंकीय प्रश्न (अति लघु उत्तरीय) —
प्र.6 कविकुलगुरुः कः मन्यते? अथवा संस्कृतभाषायाः आदि कविः कः अस्ति? (2)
प्र.7 रामायणे कति काण्डानि सन्ति? अथवा महाभारते कति पर्वाणि सन्ति? (2)
प्र.8 वेदाः कति सन्ति? तेषां नामानि लिखत। अथवा वेदाङ्गानि कति सन्ति? (2)
प्र.9 नाटकस्य प्राणः कः भवति? अथवा गद्यकाव्यस्य कति भेदाः सन्ति? (2)
प्र.10 स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं श्लोकं लिखत यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे न आगतः। (2)
— 3 अंकीय प्रश्न (लघु उत्तरीय) —
प्र.11 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत – (3)
“संस्कृतभाषा अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति। प्राचीनकाले सर्वे एव भारतीयाः संस्कृतभाषया एव व्यवहारं कुर्वन्ति स्म।”
(क) अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा का अस्ति?
(ख) प्राचीनकाले सर्वे भारतीयाः कस्यां भाषया व्यवहारं कुर्वन्ति स्म?
(ग) ‘प्राचीनतमा’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
प्र.12 अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत – (3)
“विद्या ददाति विनयं विनयाद् याति पात्रताम्।
पात्रत्वात् धनमाप्नोति धनात् धर्मं ततः सुखम्॥”
(क) विद्या किं ददाति?
(ख) कस्मात् धनमाप्नोति?
(ग) ‘ददाति’ पदे कः लकारः अस्ति?
प्र.13 कोऽपि त्रयाणां अशुद्धवाक्यानां शुद्धिं कुरुत – (3)
(क) श्री गणेशं नमः।
(ख) वृक्षस्य पत्राणि पतन्ति।
(ग) रामः पुस्तकं पठसि।
(घ) छात्रः विद्यालयं गच्छतः।
— 4 अंकीय प्रश्न (दीर्घ उत्तरीय) —
प्र.14 स्वप्राचार्याय अवकाशार्थम् एकं प्रार्थनापत्रं संस्कृते लिखत। अथवा स्वमित्राय परीक्षायां साफल्यं प्राप्तुं वर्धापनपत्रं लिखत। (4)
प्र.15 अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये संस्कृते निबन्धं लिखत – (1) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम् (2) पर्यावरणम् (3) अस्माकं देशः (4) परोपकारः (4)
Class 11 Sanskrit Half Yearly Paper Solution (सम्पूर्ण हल)
प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत –
1. “जगदीशः” इत्यस्मिन् पदे सन्धिः अस्ति – (ख) व्यञ्जनसन्धिः
2. “परोपकारः” इत्यस्य पदस्य समासविग्रहः भवति – (क) परस्य उपकारः
3. “गत्वा” पदे प्रत्ययः अस्ति – (ख) क्त्वा
4. “रामः विद्यालयं गच्छति” अत्र अव्ययम् अस्ति – (घ) न किमपि
5. बहुव्रीहिसमासस्य उदाहरणम् अस्ति – (ग) दशाननः
6. “अद्य अहम् आपणं गमिष्यामि” वाक्ये अव्ययम् अस्ति – (क) अद्य
प्र.2 रिक्तस्थानानि पूरयत –
1. “पठितुम्” इत्यत्र तुमुन् प्रत्ययः अस्ति।
2. “छात्रः” इत्यस्य स्त्रीलिङ्गपदं छात्रा भवति।
3. “रमेशः” पदस्य सन्धिविच्छेदः रमा+ईशः भवति।
4. “निर्मक्षिकम्” पदे अव्ययीभावः समासः अस्ति।
5. “अहं श्वः गमिष्यामि” अत्र श्वः अव्ययम् अस्ति।
6. “बुद्धिमान्” पदे मतुप् प्रत्ययः अस्ति।
प्र.3 युग्ममेलनं कुरुत –
1. सूर्योदयः — (ग) गुणसन्धिः
2. नीलकण्ठः — (घ) बहुव्रीहिः
3. गच्छति — (ख) लट् लकारः
4. पठिष्यति — (च) लृट् लकारः
5. महापुरुषः — (क) कर्मधारयः
6. यथाशक्ति — (ङ) अव्ययीभावः
प्र.4 एकपदेन उत्तरं लिखत –
1. “भवति” पदे कः लकारः अस्ति? — लट् लकारः
2. “पश्यति” पदे का धातुः? — दृश् धातुः
3. “आगच्छति” पदे कः उपसर्गः? — आङ् (आ) उपसर्गः
4. “रामस्य” पदे का विभक्तिः अस्ति? — षष्ठी विभक्तिः
5. “बालकः” पदस्य द्विवचनं किम् भवति? — बालकौ
6. “सुन्दरः बालकः” अत्र विशेष्यपदं किम्? — बालकः
प्र.5 शुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘न’ इति लिखत –
1. “वृक्षात् पत्राणि पतन्ति” अत्र पञ्चमी विभक्तिः अस्ति। — आम्
2. “सः लिखति” अत्र सः उत्तमपुरुषः अस्ति। — न (प्रथमपुरुषः अस्ति)
3. “प्राचार्यः” पदे “प्र” उपसर्गः अस्ति। — आम्
4. “अहम्” इति पदं युष्मद् शब्दस्य रूपम् अस्ति। — न (अस्मद् शब्दस्य रूपम् अस्ति)
5. “मधुरं वचनम्” अत्र मधुरं विशेषणम् अस्ति। — आम्
6. “गमिष्यति” इति पदे लृट् लकारः अस्ति। — आम्
प्र.11 से 13 तक (3 अंकीय प्रश्न) के उत्तर –
प्र.11 (गद्यांश): (क) संस्कृतभाषा (ख) संस्कृतभाषया (ग) तमप् प्रत्ययः।
प्र.12 (पद्यांश): (क) विनयं (ख) पात्रत्वात् (ग) लट् लकारः।
प्र.13 (अशुद्ध वाक्य शोधन): (क) श्री गणेशाय नमः। (ख) वृक्षात् पत्राणि पतन्ति। (ग) रामः पुस्तकं पठति। (घ) छात्रः विद्यालयं गच्छति।
अन्य दीर्घ उत्तरीय प्रश्न (प्र.6 से 10 एवं 14-15) –
विद्यार्थी परीक्षा में शत-प्रतिशत अंक प्राप्त करने के लिए श्लोक, प्रार्थना पत्र (अवकाशार्थम्), और निबंध (संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्) सहित संपूर्ण विस्तृत हल की पीडीएफ को नीचे दिए गए बटन से डाउनलोड कर सकते हैं।








