नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आपका प्रियांश सर। अगर आप 21 नवंबर को होने वाले MP Board Class 9th Sanskrit Half Yearly Paper 2026 की बेहतरीन तैयारी करना चाहते हैं, तो आप बिल्कुल सही जगह पर आए हैं।
कक्षा 9वीं की अर्धवार्षिक परीक्षाएं शुरू हो चुकी हैं, और संस्कृत विषय को लेकर अक्सर छात्रों में थोड़ी घबराहट होती है। लेकिन ‘STUDY NOTES PJ’ के रहते आपको परेशान होने की कोई जरूरत नहीं है। आपकी इसी परेशानी को दूर करने के लिए आज के इस पोस्ट में, मैं आपके लिए संस्कृत का वह महत्वपूर्ण और वायरल प्रश्न पत्र लेकर आ गया हूँ, जो परीक्षा में आपके लिए बहुत मददगार साबित होगा। इस पोस्ट को अंत तक पढ़ें क्योंकि इसमें मैंने पेपर के साथ-साथ उसका पूरा सॉल्यूशन (उत्तरमाला) भी दिया है।




MP Board 9th Sanskrit Half Yearly Exam 2026 – Overview
परीक्षा का पैटर्न और समय-सीमा समझने के लिए नीचे दी गई तालिका (Table) को ध्यान से देखें:
| विवरण (Details) | जानकारी (Information) |
| बोर्ड का नाम | मध्य प्रदेश माध्यमिक शिक्षा मंडल (MPBSE) |
| परीक्षा का नाम | एमपी बोर्ड अर्धवार्षिक परीक्षा 2026-27 |
| कक्षा | 9वीं (Class 9th) |
| विषय | संस्कृत (Sanskrit) |
| परीक्षा तिथि | 21 नवंबर 2026 |
| पूर्णांक | 75 अंक |
| समय | 3 घण्टे |
| स्टडी मटेरियल | STUDY NOTES PJ |
विद्यार्थियों, आपकी सुविधा के लिए मैंने पूरा पेपर नीचे टेक्स्ट फॉर्मेट में दे दिया है। आप इसे ध्यान से पढ़ें और परीक्षा से पहले सभी प्रश्नों का अभ्यास जरूर कर लें:
अर्धवार्षिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
समय – 3 घण्टे पूर्णांक: 75
निर्देशा:
1. सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
2. प्रश्नानां सम्मुखे अङ्काः प्रदत्ताः।
3. सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायाम् एव देयानि।
प्रश्न 1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत— (6)
(क) ‘राम’ शब्दस्य षष्ठी-एकवचनं रूपम् अस्ति —
(i) रामस्य (ii) रामाय (iii) रामे (iv) रामम्
(ख) ‘लता’ शब्दस्य तृतीया-बहुवचनं रूपम् अस्ति —
(i) लतया (ii) लताभिः (iii) लतायै (iv) लतासु
(ग) ‘पठति’ इत्यस्मिन् पदे लकारः अस्ति —
(i) लोट् (ii) लृट् (iii) लट् (iv) लङ्
(घ) ‘गच्छन्तु’ इत्यस्मिन् पदे वचनम् अस्ति —
(i) एकवचनम् (ii) द्विवचनम् (iii) बहुवचनम् (iv) कोऽपि न
(ङ) ‘अत्र’ अव्ययस्य अर्थः अस्ति —
(i) यहाँ (ii) वहाँ (iii) कहाँ (iv) जहाँ
(च) विद्या …… एव धनम् अस्ति। (उचित अव्यय) —
(i) अपि (ii) एव (iii) कुत्र (iv) तत्र
प्रश्न 2. कोष्ठकात् प्रदत्तशब्देषु उचितं शब्दं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत— (6)
(क) ‘स्वागतम्’ इत्यस्मिन् पदे ……….. उपसर्गः अस्ति। (सु / स्व)
(ख) ‘पठित्वा’ इत्यस्मिन् पदे ……….. प्रत्ययः अस्ति। (क्त्वा / तुमुन्)
(ग) ‘हिमालयः’ इत्यस्मिन् पदे ……….. सन्धिः अस्ति। (दीर्घ / गुण)
(घ) ‘पितरौ’ इत्यस्मिन् पदे ……….. समासः अस्ति। (द्वन्द्व / द्विगु)
(ङ) ‘गन्तुम्’ इत्यस्मिन् पदे ……….. प्रत्ययः अस्ति। (तुमुन् / ल्यप्)
(च) ‘निर्गच्छति’ इत्यस्मिन् पदे ……….. उपसर्गः अस्ति। (निर् / निस्)
प्रश्न 3. उचित युग्मं मेलयत— (6)
‘अ’ ‘ब’
(क) दानवाय 1. वायुः
(ख) पवनः 2. मानवाय
(ग) विद्यालयः 3. बहुव्रीहि समासः
(घ) दशाननः 4. विद्या + आलयः
(ङ) सूर्योदयः 5. कर्मधारय समासः
(च) नीलोत्पलम् 6. गुण सन्धिः
प्रश्न 4. एकपदेन उत्तरं लिखत— (6)
(क) स्वर्णकाकः कान् अखादत्?
(ख) जीमूतवाहनः कस्य पुत्रः आसीत्?
(ग) अन्ते तपोदत्तः विद्याग्रहणाय कुत्र गतः?
(घ) मल्लिका मोदकानि रचयन्ती कां गायति स्म?
(ङ) ‘हसित्वा’ अत्र कः प्रत्ययः?
(च) ‘सूर्योदयः’ अस्य विलोमपदं किम्?
प्रश्न 5. शुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘न’ लिखत— (6)
(क) ‘गच्छामि’ इति पदे उत्तमपुरुषः अस्ति।
(ख) ‘पठतु’ इति पदे लृट् लकारः अस्ति।
(ग) ‘यथा’ इति पदम् अव्ययम् अस्ति।
(घ) ‘समासः’ षड् विधाः भवन्ति।
(ङ) ‘नेष्यामि’ इति पदे एकवचनम् अस्ति।
(च) ‘सदाचारः’ अत्र ‘सत्’ उपसर्गः अस्ति।
प्रश्न 6. कविः वाणीं किं कथयति? (2)
अथवा
स्वर्णकाकः किं प्रोवाच?
प्रश्न 7. कुम्भकारः घटान् किमर्थं रचयति? (2)
अथवा
जीमूतवाहनः कीदृशः आसीत्?
प्रश्न 8. वसन्ते किं भवति? (2)
अथवा
तपोदत्तः केन प्रकारेण विद्यामवाप्तुं प्रवृत्तोऽभवत्?
प्रश्न 9. प्रकृतिः केषां संरक्षणाय यतते? (2)
अथवा
बालः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्?
प्रश्न 10. मल्लिका पूजार्थं सखीभिः सह कुत्र गच्छति स्म? (2)
अथवा
बालकस्य मित्राणि किमर्थं त्वरमाणा अभवन्?
प्रश्न 11. रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोऽपि द्वौ)— (2)
(क) मोदकानि पूजानिमित्तानि रचितानि आसन्।
(ख) मल्लिका सखीभिः सह तीर्थयात्रायै गच्छति।
(ग) ग्रामे निर्धना स्त्री अवसत्।
प्रश्न 12. अधोलिखितानि वाक्यानि कः कम प्रति कथयति (कोऽपि द्वौ)— (2)
(क) “धन्यवादाः मातुल! याम्यधुना।”
(ख) “पुत्रि! नाऽहं पापकर्मा करोमि।”
प्रश्न 13. वाच्य परिवर्तनं कुरुत (कोऽपि द्वौ)— (2)
(क) रामः पुस्तकं पठति। (कर्मवाच्ये)
(ख) मया जलं पीयते। (कर्तृवाच्ये)
(ग) सः हसति। (भाववाच्ये)
प्रश्न 14. स्वपाठ्यपुस्तकात् सुभाषितद्वयं लिखत यत् अस्मिन् प्रश्नपत्रे नास्ति। (2)
प्रश्न 15. अशुद्धवाक्यशोधनं कुरुत (कोऽपि द्वौ)— (2)
(क) श्री गणेशं नमः।
(ख) वृक्षस्य पत्रं पतति।
(ग) रामः ग्रामस्य गच्छति।
प्रश्न 16. प्रदत्तैः शब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत (कोऽपि द्वौ)— (2)
(बिना, सर्वत्र, तत्र)
(क) ईश्वरः ….. अस्ति।
(ख) ज्ञानं ….. जीवनं व्यर्थम्।
प्रश्न 17. कथाक्रमसंयोजनम् कुरुत— (2)
(क) एकदा सा स्थाल्यां तण्डुलान् निक्षिप्य पुत्रीम् आदिदेश।
(ख) पुरा कस्मिंश्चित् ग्रामे एका वृद्धा अवसत्।
(ग) सूर्योदये तण्डुलान् खगेभ्यो रक्ष।
(घ) तस्य गृहे एका निर्धना वृद्धा स्त्री अवसत्।
प्रश्न 18. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत— (3)
प्रकृतिः समेषाम् प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः तर्पयति च सुखसाधनैः।
(क) प्रकृतिः केषां संरक्षणाय यतते?
(ख) सा सर्वान् कैः तर्पयति?
(ग) ‘प्राणिनां’ इत्यत्र का विभक्तिः अस्ति?
प्रश्न 19. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत— (3)
पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः, स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षाः।
नादन्ति सस्यं खलु वारिवाहाः, परोपकाराय सतां विभूतयः॥
(क) काः स्वयमेव अम्भः न पिबन्ति?
(ख) के स्वयं फलानि न खादन्ति?
(ग) सतां विभूतयः किमर्थं भवन्ति?
प्रश्न 20. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत— (3)
चन्दनः – अस्तु, गच्छ। सखीभिः सह धर्मयात्रया आनन्दिता च भव। अहं सर्वमपि परिपालयिष्यामि।
मल्लिका – अस्तु।
(क) कः वदति “अस्तु, गच्छ”?
(ख) मल्लिका काभिः सह गच्छति?
(ग) “गच्छ” इत्यत्र कः लकारः?
प्रश्न 21. अपठितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत— (4)
संस्कृतभाषा अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति। प्राचीनकाले सर्वे एव भारतीयाः संस्कृतभाषया एव व्यवहारं कुर्वन्ति स्म। कालान्तरे विविधाः प्रान्तीयभाषाः प्रचलिताः अभवन् किन्तु संस्कृतस्य महत्त्वम् अद्यापि अक्षुण्णम् वर्तते।
(क) अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा का अस्ति?
(ख) प्राचीनकाले भारतीयाः कया भाषया व्यवहारं कुर्वन्ति स्म?
(ग) कस्याः महत्त्वम् अद्यापि अक्षुण्णम् वर्तते?
(घ) ‘अभवन्’ पदे कः लकारः अस्ति?
प्रश्न 22. स्वप्राचार्य प्रति अवकाशार्थ प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत। (4)
अथवा
स्वमित्रं प्रति शुभकामना पत्रं संस्कृतभाषायां लिखत।
प्रश्न 23. अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये संस्कृतभाषायां निबन्धं लिखत— (4)
(क) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
(ख) महाकविः कालिदासः
(ग) अस्माकं देशः
(घ) पर्यावरणम्
MP Board Class 9th Sanskrit Half Yearly Paper 2026 Solution (सम्पूर्ण उत्तर)
छात्रों, ऊपर दिए गए MP Board Class 9th Sanskrit Half Yearly Paper 2026 के वस्तुनिष्ठ प्रश्नों के 100% सटीक उत्तर नीचे दिए गए हैं। आप इनसे अपने उत्तर मिला सकते हैं:
प्रश्न 1 के उत्तर (सही विकल्प):
(क) (i) रामस्य | (ख) (ii) लताभिः | (ग) (iii) लट् | (घ) (iii) बहुवचनम् | (ङ) (i) यहाँ | (च) (ii) एव
प्रश्न 2 के उत्तर (रिक्त स्थान):
(क) सु | (ख) क्त्वा | (ग) दीर्घ | (घ) द्वन्द्व | (ङ) तुमुन् | (च) निर्
प्रश्न 3 के उत्तर (सही जोड़ी):
(क) दानवाय — (2) मानवाय (ख) पवनः — (1) वायुः (ग) विद्यालयः — (4) विद्या + आलयः (घ) दशाननः — (3) बहुव्रीहि समासः (ङ) सूर्योदयः — (6) गुण सन्धिः (च) नीलोत्पलम् — (5) कर्मधारय समासः
प्रश्न 4 के उत्तर (एक वाक्य में):
(क) तण्डुलान् (चावलों को) | (ख) जीमूतकेतोः | (ग) गुरुकुलम् | (घ) शिवस्तुतिम् | (ङ) क्त्वा | (च) सूर्यास्तः
प्रश्न 5 के उत्तर (सत्य/असत्य):
(क) आम् | (ख) न | (ग) आम् | (घ) आम् | (ङ) आम् | (च) आम्
सम्पूर्ण हल की PDF डाउनलोड करें
बाकी बचे हुए सभी दीर्घ उत्तरीय प्रश्नों (निबंध, अवकाश पत्र आदि) का विस्तृत सॉल्यूशन और इस पूरे प्रश्न पत्र की PDF डाउनलोड करने के लिए नीचे दी गई लिंक पर क्लिक करें।
कृपया प्रतीक्षा करें… आपकी लिंक 15 सेकंड में तैयार हो जाएगी।








