नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आप सभी विद्यार्थियों के लिए Class 11th Sanskrit Timasik Paper 2026 का एक पेपर लेकर आ चुका हूँ। जैसा की त्रैमासिक परीक्षा प्रारंभ हो चुकी है और कल सुबह आपका संस्कृत का पेपर है और यदि आप Class 11th Sanskrit Trimasik Paper 2026 की तैयारी कर रहे हैं, तो यह पेपर आपके लिए काफी उपयोगी हो सकता है।विद्यार्थियों जैसा की हिंदी के पेपर की बहुत आवश्यकता है इसलिए मैं Class 11th Sanskrit Trimasik Paper 2026 परीक्षा का पेपर लेकर आ चुका हूं इस पेपर का संपूर्ण सॉल्यूशन भी आपको मैं देने वाला हूं संबंधित प्रश्न पत्र आपके ब्लूप्रिंट के अनुसार तैयार किया गया है जो माध्यमिक शिक्षा मंडल भोपाल द्वारा त्रैमासिक परीक्षा के लिए बनाया गया है
| विवरण | जानकारी |
|---|---|
| परीक्षा बोर्ड | मध्य प्रदेश माध्यमिक शिक्षा मंडल (MPBSE) |
| कक्षा | 11वीं |
| विषय | संस्कृत |
| परीक्षा | त्रैमासिक परीक्षा |
| शैक्षणिक सत्र | 2026-27 |
| पेपर | Class 10th Sanskrit Trimasik Paper 2026 |
| पहला गणित पेपर | 8 सितंबर 2026 |
| परीक्षा अवधि | 3 घंटे |
| पूर्णांक | 80 अंक |
| तैयारी सामग्री | मॉडल पेपर + उत्तर |
| आधिकारिक वेबसाइट | MPBSE.net |
त्रैमासिक परीक्षा – 2026-27
कक्षा – 11वीं
विषय – संस्कृतम्
समय – 3 घंटे पूर्णांक – 80
निर्देशाः –
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
- प्रश्नानां समक्षे अंकाः प्रदत्ताः सन्ति।
- प्रश्नान् सावधानतया पठित्वा उत्तराणि लिखत।
- उत्तराणि स्पष्टाक्षरैः लिखत।
प्रश्न 1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – 1×6=6
(i) ‘कुशलप्रशासनम्’ पाठः कस्मात् ग्रन्थात् सङ्कलितः?
(अ) महाभारतात्
(ब) रामायणात्
(स) रघुवंशात्
(द) अर्थशास्त्रात्
(ii) ‘गत्वा’ इत्यत्र कः प्रत्ययः अस्ति?
(अ) तुमुन्
(ब) क्त्वा
(स) ल्यप्
(द) क्त
(iii) ‘अत्र’ इत्यस्य अव्ययस्य अर्थः कः?
(अ) वहाँ
(ब) यहाँ
(स) कब
(द) क्यों
(iv) ‘भव्यः सत्याग्रहाश्रमः’ पाठस्य रचयित्री का अस्ति?
(अ) महादेवी वर्मा
(ब) क्षमाराव
(स) सुभद्रा कुमारी चौहान
(द) सरोजिनी नायडू
(v) ‘शुकशावकोदन्तः’ पाठः कस्य रचनायाः अंशः अस्ति?
(अ) रामायणस्य
(ब) महाभारतस्य
(स) कादम्बर्याः
(द) रघुवंशस्य
(vi) ‘वीरः सर्वदमनः’ पाठे मुख्यतः कस्य चरित्रस्य वर्णनम् अस्ति?
(अ) भरतस्य
(ब) रामस्य
(स) अर्जुनस्य
(द) कृष्णस्य
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत – 1×6=6
(i) ‘महात्मा’ इति पदस्य सन्धिविच्छेदः __________ अस्ति।
(ii) ‘विद्यालयः’ इत्यस्य सन्धिविच्छेदः __________ अस्ति।
(iii) ‘राजपुत्रः’ इत्यत्र __________ समासः अस्ति।
(iv) ‘देवालयः’ इत्यत्र __________ समासः अस्ति।
(v) ‘नरेन्द्रः’ इत्यस्य सन्धिविच्छेदः __________ अस्ति।
(vi) ‘हितोपदेशः’ इत्यत्र __________ समासः अस्ति।
प्रश्न 3. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – 1×7=7
(i) ‘गच्छति’ इति क्रियापदस्य धातुः कः?
(अ) गम्
(ब) पठ्
(स) कृ
(द) भू
(ii) ‘पठिष्यति’ इत्यत्र कः लकारः अस्ति?
(अ) लट्
(ब) लङ्
(स) लृट्
(द) लोट्
(iii) ‘अगच्छत्’ इत्यत्र कः लकारः अस्ति?
(अ) लट्
(ब) लङ्
(स) लृट्
(द) विधिलिङ्
(iv) ‘अनुगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गः कः?
(अ) अनु
(ब) आ
(स) उप
(द) प्रति
(v) ‘प्रविशति’ इत्यत्र उपसर्गः कः?
(अ) परा
(ब) प्र
(स) वि
(द) सम्
(vi) ‘उपगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गः कः?
(अ) उप
(ब) अप
(स) अनु
(द) अव
(vii) ‘करिष्यति’ इति क्रियापदस्य धातुः कः?
(अ) कृ
(ब) कर्
(स) कृत्
(द) क्रि
प्रश्न 4. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – 1×6=6
(i) ‘सुन्दरः बालकः’ इत्यत्र विशेषणपदम् किम्?
(अ) बालकः
(ब) सुन्दरः
(स) इत्यत्र
(द) किम्
(ii) ‘नीला नदी’ इत्यत्र विशेष्यम् किम्?
(अ) नीला
(ब) नदी
(स) नील
(द) इत्यत्र
(iii) ‘रामः विद्यालयं गच्छति’ इत्यत्र ‘रामः’ पदे कः कारकः?
(अ) कर्म
(ब) कर्ता
(स) करण
(द) सम्प्रदान
(iv) ‘बालकः हस्तेन लिखति’ इत्यत्र ‘हस्तेन’ पदे कः कारकः?
(अ) करण
(ब) कर्ता
(स) कर्म
(द) अधिकरण
(v) ‘गुरुः छात्राय पुस्तकं ददाति’ इत्यत्र ‘छात्राय’ पदे कः कारकः?
(अ) अपादान
(ब) सम्प्रदान
(स) करण
(द) अधिकरण
(vi) ‘बालकः कक्षायां पठति’ इत्यत्र ‘कक्षायाम्’ पदे कः कारकः?
(अ) अधिकरण
(ब) करण
(स) कर्म
(द) अपादान
प्रश्न 5. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – 1×7=7
(i) ‘सूर्यः’ इत्यस्य पर्यायः कः?
(अ) रविः
(ब) शशिः
(स) पवनः
(द) अनलः
(ii) ‘जलम्’ इत्यस्य पर्यायः कः?
(अ) तोयम्
(ब) गगनम्
(स) वनम्
(द) धरातलम्
(iii) ‘दिनम्’ इत्यस्य विलोमपदम् किम्?
(अ) प्रभातम्
(ब) रात्रिः
(स) सायम्
(द) मध्याह्नः
(iv) ‘सुखम्’ इत्यस्य विलोमपदम् किम्?
(अ) हर्षः
(ब) आनन्दः
(स) दुःखम्
(द) शान्तिः
(v) ‘जो सत्य बोलता है’ के लिए एकपद लिखिए।
(अ) सत्यवादी
(ब) प्रियवादी
(स) धर्मवादी
(द) सदाचारी
(vi) ‘जो दूसरों का उपकार करता है’ के लिए एकपद लिखिए।
(अ) परोपकारी
(ब) स्वार्थी
(स) दानी
(द) सेवक
(vii) ‘जो कम खाता है’ के लिए एकपद लिखिए।
(अ) मितभाषी
(ब) मितभोजी
(स) सत्यवादी
(द) विनयी
प्रश्न 6. अधोलिखितेषु प्रश्नेषु पञ्चानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत।
2×5=10
(i) अयं पाठः ‘कुशलप्रशासनम्’ कस्मात् ग्रन्थात् सङ्कलितः?
(ii) कुशलप्रशासकस्य के गुणाः भवन्ति?
(iii) ‘सूक्तिसुधा’ पाठः अस्मान् किं शिक्षयति?
(iv) ऋतुचर्यायाः पालनं किमर्थम् आवश्यकम्?
(v) भरतस्य चरित्रस्य प्रमुखाः गुणाः के सन्ति?
(vi) शुकः कथं जाबालिमुनेः आश्रमं प्राप्तवान्?
(vii) महात्मा गांधी सत्याग्रहाश्रमं कुत्र स्थापयामास?
(viii) सत्याग्रहाश्रमस्य प्रमुखानि व्रतानि कानि आसन्?
प्रश्न 7. कः कं प्रति कथयति? 2
(i) “कच्चित् ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः।”
(ii) “सत्यं वद, धर्मं चर।”
प्रश्न 8. प्रश्ननिर्माणं कुरुत – 2
(i) महात्मा साबरमतीनद्याः तीरे आश्रमं स्थापयामास।
रेखांकितपदस्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(ii) शुकः विन्ध्याटव्यां निवसति स्म।
रेखांकितपदस्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
प्रश्न 9. अधोलिखितेषु श्लोकेषु एकं कण्ठस्थीकृत्य लिखत। 2
(i)
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात्
न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
अथवा
(ii)
सत्यमेव प्रमाणं यन्मनोवाक्कायकर्मभिः।
तस्मिन् पुण्यनिवासे तद् यथार्थो हि स आश्रमः॥
प्रश्न 10. संस्कृत-साहित्यपरिचयाधारित प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 4
(i) संस्कृतभाषायाः उद्भवः विकासश्च संक्षेपेण लिखत।
(ii) संस्कृतभाषायाः प्राचीनत्वस्य द्वौ प्रमाणौ लिखत।
प्रश्न 11. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
“महात्मा गांधी साबरमतीनद्याः तीरे सत्याग्रहाश्रमं स्थापयामास।
आश्रमस्य जीवनं सत्यं, अहिंसा, ब्रह्मचर्यं, अपरिग्रहः,
स्वदेशीवस्तुनिष्ठा च इत्यादिभिः व्रतैः युक्तम् आसीत्।
आश्रमवासिनः सरलजीवनं यापयन्ति स्म।”
(i) महात्मा गांधी आश्रमं कुत्र स्थापयामास?
(ii) आश्रमस्य जीवनं कैः व्रतैः युक्तम् आसीत्?
(iii) आश्रमवासिनः कथं जीवनं यापयन्ति स्म?
प्रश्न 12. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
“अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ।
स्वदेशवस्तुनिष्ठा च निर्भीतीरुचिसंयमः।”
(i) पद्यांशे कस्याः आश्रमव्यवस्थायाः वर्णनम् अस्ति?
(ii) ‘अस्तेयम्’ इत्यस्य अर्थः कः?
(iii) आश्रमस्य एकं व्रतम् लिखत।
प्रश्न 13. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
राजा – भोः! त्वं कः असि?
बालकः – अहं भरतः अस्मि।
राजा – त्वं कस्य पुत्रः असि?
बालकः – अहं शकुन्तलायाः पुत्रः अस्मि।
राजा – तव नाम किम्?
बालकः – मम नाम भरतः।
(i) राजा बालकं किं पृच्छति?
(ii) बालकस्य नाम किम्?
(iii) भरतः कस्याः पुत्रः अस्ति?
प्रश्न 14. पाठगत रिक्तस्थानानि पूरयत। 3
(i) महात्मा गांधी ____________ तीरे सत्याग्रहाश्रमं स्थापयामास।
(ii) शुकः ____________ सरसः समीपे निवसति स्म।
(iii) ____________ एव प्रमाणं यन्मनोवाक्कायकर्मभिः।
प्रश्न 15. अधोलिखितम् अपठितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 4
एकः छात्रः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय अध्ययनं करोति।
सः समयस्य महत्त्वं जानाति। सः नियमितरूपेण विद्यालयं गच्छति
तथा गुरूणां वचनानि मनसि स्थापयति। सः क्रीडायै अपि समयं
ददाति। परिश्रमेण सः सर्वेषु कार्येषु सफलः भवति।
(i) छात्रः कदा उत्थाय अध्ययनं करोति?
(ii) छात्रः कस्य महत्त्वं जानाति?
(iii) सः विद्यालयं कथं गच्छति?
(iv) छात्रः केन सफलः भवति?
प्रश्न 16. संकेताधारितम् अनुच्छेदलेखनम् कुरुत। 4
संकेताः –
वृक्षाः – जीवनस्य आधारः – प्राणवायुः – फलानि – छाया –
पर्यावरणसंरक्षणम् – वृक्षारोपणम् – संरक्षणम्
“वृक्षाणां महत्त्वम्” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृते
पञ्च-सप्त वाक्यानि लिखत।
अथवा
संकेताः –
छात्रः – प्रातः उत्थानम् – अध्ययनम् – विद्यालयगमनम् –
गुरुवचनपालनम् – परिश्रमः – सफलता
“आदर्शछात्रः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृते
पञ्च-सप्त वाक्यानि लिखत।
प्रश्न 17. पत्रम् / आवेदनपत्रम् लिखत। 4
(अ) अस्वस्थतायाः कारणेन त्रिदिनस्य अवकाशं प्राप्तुं
प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रं लिखत।
अथवा
(ब) परीक्षायाः तयारीविषये मित्रं प्रति संस्कृते पत्रं लिखत।
प्रश्न 18. कविपरिचयः लिखत। 4
श्रीमती क्षमारावस्य परिचयं निम्नलिखितबिन्दूनाम् आधारेण लिखत –
(i) नाम
(ii) प्रमुख रचना
(iii) रचनायाः विषयः
(iv) साहित्यिकविशेषता
त्रैमासिक परीक्षा – 2026-27
कक्षा – 11वीं
विषय – संस्कृतम्
पूर्णांक – 80
उत्तर-पत्र
प्रश्न 1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत –
(i) (ब) रामायणात्
(ii) (ब) क्त्वा
(iii) (ब) यहाँ
(iv) (ब) क्षमाराव
(v) (स) कादम्बर्याः
(vi) (अ) भरतस्य
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत –
(i) महा + आत्मा
(ii) विद्या + आलयः
(iii) तत्पुरुषः
(iv) तत्पुरुषः
(v) नर + इन्द्रः
(vi) तत्पुरुषः
प्रश्न 3. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत –
(i) (अ) गम्
(ii) (स) लृट्
(iii) (ब) लङ्
(iv) (अ) अनु
(v) (ब) प्र
(vi) (अ) उप
(vii) (अ) कृ
प्रश्न 4. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत –
(i) (ब) सुन्दरः
(ii) (ब) नदी
(iii) (ब) कर्ता
(iv) (अ) करण
(v) (ब) सम्प्रदान
(vi) (अ) अधिकरण
प्रश्न 5. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत –
(i) (अ) रविः
(ii) (अ) तोयम्
(iii) (ब) रात्रिः
(iv) (स) दुःखम्
(v) (अ) सत्यवादी
(vi) (अ) परोपकारी
(vii) (ब) मितभोजी
प्रश्न 6. अधोलिखितेषु प्रश्नेषु उत्तराणि –
(i) ‘कुशलप्रशासनम्’ पाठः रामायणात् सङ्कलितः अस्ति।
(ii) कुशलप्रशासकस्य गुणाः सत्यनिष्ठा, न्यायप्रियता, प्रजाहितचिन्ता, कर्तव्यपरायणता च भवन्ति।
(iii) ‘सूक्तिसुधा’ पाठः अस्मान् सत्यं, सदाचारं, परोपकारं तथा सद्व्यवहारं शिक्षयति।
(iv) ऋतुचर्यायाः पालनम् स्वास्थ्यरक्षणाय आवश्यकम् अस्ति।
(v) भरतस्य चरित्रस्य प्रमुखाः गुणाः भ्रातृप्रेम, त्यागः, विनयः, कर्तव्यनिष्ठा च सन्ति।
(vi) शुकः विन्ध्याटव्यां भ्रमन् जाबालिमुनेः आश्रमं प्राप्तवान्।
(vii) महात्मा गांधी साबरमतीनद्याः तीरे सत्याग्रहाश्रमं स्थापयामास।
(viii) सत्याग्रहाश्रमस्य प्रमुखानि व्रतानि सत्यं, अहिंसा, ब्रह्मचर्यम्, अपरिग्रहः, स्वदेशीवस्तुनिष्ठा च आसन्।
प्रश्न 7. कः कं प्रति कथयति?
(i) “कच्चित् ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः।”
एतत् वचनं श्रीरामः भरतं प्रति कथयति।
(ii) “सत्यं वद, धर्मं चर।”
एतत् वचनं गुरु: शिष्यं प्रति कथयति।
प्रश्न 8. प्रश्ननिर्माणं कुरुत –
(i) महात्मा साबरमतीनद्याः तीरे आश्रमं स्थापयामास।
प्रश्न – महात्मा कस्याः नद्याः तीरे आश्रमं स्थापयामास?
(ii) शुकः विन्ध्याटव्यां निवसति स्म।
प्रश्न – शुकः कुत्र निवसति स्म?
प्रश्न 9. कण्ठस्थीकरणम् –
(i)
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात्
न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः॥
अथवा
(ii)
सत्यमेव प्रमाणं यन्मनोवाक्कायकर्मभिः।
तस्मिन् पुण्यनिवासे तद् यथार्थो हि स आश्रमः॥
प्रश्न 10. संस्कृत-साहित्यपरिचय –
(i) संस्कृतभाषा भारतस्य प्राचीनतमा भाषासु एका अस्ति। संस्कृतस्य विकासः वैदिकसंस्कृतात् लौकिकसंस्कृतपर्यन्तं अभवत्। वेदाः, उपनिषदः, रामायणम्, महाभारतम् तथा विविधाः संस्कृतग्रन्थाः अस्याः भाषायाः विकासस्य प्रमाणानि सन्ति।
(ii) संस्कृतभाषायाः प्राचीनत्वस्य द्वौ प्रमाणौ –
- वेदेषु संस्कृतभाषायाः प्राचीनरूपं दृश्यते।
- रामायण-महाभारतादिषु प्राचीनसंस्कृतसाहित्यं प्राप्तम् अस्ति।
प्रश्न 11. गद्यांशाधारित उत्तर –
(i) महात्मा गांधी साबरमतीनद्याः तीरे आश्रमं स्थापयामास।
(ii) आश्रमस्य जीवनं सत्यं, अहिंसा, ब्रह्मचर्यम्, अपरिग्रहः, स्वदेशीवस्तुनिष्ठा च इत्यादिभिः व्रतैः युक्तम् आसीत्।
(iii) आश्रमवासिनः सरलजीवनं यापयन्ति स्म।
प्रश्न 12. पद्यांशाधारित उत्तर –
(i) पद्यांशे सत्याग्रहाश्रमस्य व्रतानां वर्णनम् अस्ति।
(ii) ‘अस्तेयम्’ इत्यस्य अर्थः अस्ति – चोरी न करना।
(iii) आश्रमस्य एकं व्रतम् – अहिंसा।
प्रश्न 13. नाट्यांशाधारित उत्तर –
(i) राजा बालकं पृच्छति – “भोः! त्वं कः असि?” तथा “त्वं कस्य पुत्रः असि?”
(ii) बालकस्य नाम भरतः।
(iii) भरतः शकुन्तलायाः पुत्रः अस्ति।
प्रश्न 14. पाठगत रिक्तस्थानानि –
(i) महात्मा गांधी साबरमतीनद्याः तीरे सत्याग्रहाश्रमं स्थापयामास।
(ii) शुकः मानससरसः समीपे निवसति स्म।
(iii) सत्यमेव प्रमाणं यन्मनोवाक्कायकर्मभिः।
प्रश्न 15. अपठित गद्यांश –
(i) छात्रः प्रातःकाले उत्थाय अध्ययनं करोति।
(ii) छात्रः समयस्य महत्त्वं जानाति।
(iii) सः नियमितरूपेण विद्यालयं गच्छति।
(iv) छात्रः परिश्रमेण सफलः भवति।
प्रश्न 16. संकेताधारितम् अनुच्छेदलेखनम् –
(अ) वृक्षाणां महत्त्वम्
वृक्षाः अस्माकं जीवनस्य आधाराः सन्ति।
तेभ्यः अस्मभ्यं प्राणवायुः प्राप्यते।
वृक्षाः फलानि छायां च यच्छन्ति।
ते पर्यावरणस्य संरक्षणं कुर्वन्ति।
अतः सर्वैः वृक्षारोपणं करणीयम्।
वृक्षाणां संरक्षणम् अपि आवश्यकम् अस्ति।
अथवा
(ब) आदर्शछात्रः
आदर्शछात्रः प्रातःकाले शीघ्रम् उत्थाति।
सः नियमितरूपेण अध्ययनं करोति।
सः प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छति।
सः गुरूणां वचनानि पालयति।
सः परिश्रमं करोति।
परिश्रमेण सः जीवने सफलः भवति।
प्रश्न 17. पत्रम् / आवेदनपत्रम् –
(अ) अवकाश हेतु आवेदनपत्रम्
सेवायाम्,
प्रधानाचार्यमहोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
हटा।
विषयः – त्रिदिनस्य अवकाशस्य आवेदनम्।
महोदय!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अस्वस्थः अस्मि। अतः विद्यालयम् आगन्तुं न शक्नोमि। अतः कृपया मह्यं त्रिदिनस्य अवकाशं प्रदातुम् अनुगृह्णातु।
धन्यवादः।
भवदीयः
प्रियांशः
कक्षा – 11वीं
अथवा
(ब) मित्रं प्रति पत्रम्
प्रिय मित्र!
सप्रेम नमस्कारः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। मम वार्षिकपरीक्षायाः तयारी सम्यक् प्रचलति। अहं प्रतिदिनं समयसारिणीं निर्माय अध्ययनं करोमि। कठिनविषयाणां पुनरावृत्तिं करोमि तथा लेखनाभ्यासम् अपि करोमि। त्वमपि नियमितरूपेण अध्ययनं कुरु।
इति।
तव मित्रम्
प्रियांशः
प्रश्न 18. कविपरिचयः –
श्रीमती क्षमारावः संस्कृतसाहित्यस्य प्रसिद्धा लेखिका आसीत्। तस्याः प्रमुखरचनासु ‘सत्याग्रहगीता’ विशेषरूपेण प्रसिद्धा अस्ति। अस्यां रचनायां महात्मा गांधीजीवनस्य, सत्याग्रहस्य तथा अहिंसायाः वर्णनं प्राप्तम् अस्ति। तस्याः साहित्ये राष्ट्रप्रेमः, सत्यं, अहिंसा तथा नैतिकमूल्यानां विशेषमहत्त्वं दृश्यते। ‘भव्यः सत्याग्रहाश्रमः’ तस्याः प्रसिद्धरचनायाः अंशः अस्ति।
