नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आप सभी विद्यार्थियों के लिए Class 9th Sanskrit Set A Trimasik Paper 2026 का एक पेपर लेकर आ चुका हूँ। जैसा की त्रैमासिक परीक्षा प्रारंभ हो चुकी है और कल सुबह आपका संस्कृत का पेपर है और यदि आप Class 9th Sanskrit Set A Trimasik Paper 2026 की तैयारी कर रहे हैं, तो यह पेपर आपके लिए काफी उपयोगी हो सकता है।विद्यार्थियों जैसा की संस्कृत के पेपर की बहुत आवश्यकता है इसलिए मैं Class 9th Sanskrit Set A Trimasik Paper 2026 परीक्षा का पेपर लेकर आ चुका हूं इस पेपर का संपूर्ण सॉल्यूशन भी आपको मैं देने वाला हूं संबंधित प्रश्न पत्र आपके ब्लूप्रिंट के अनुसार तैयार किया गया है जो माध्यमिक शिक्षा मंडल भोपाल द्वारा त्रैमासिक परीक्षा के लिए बनाया गया है
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
Class 9th Sanskrit Set A Trimasik Paper 2026
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
समय – 03 घंटे पूर्णांक – 75
निर्देशाः –
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
- प्रश्नानां उत्तराणि स्पष्टतया लिखन्तु।
- यथानिर्देशं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु।
- प्रत्येकस्य प्रश्नस्य अंकाः तस्य सम्मुखे प्रदत्ताः सन्ति।
प्रश्न 1. उचितं विकल्पं चिनुत। 6×1=6
(क) “भारतीवसन्तगीतिः” पाठे वसन्तस्य आगमनं कस्य प्रतीकं भवति?
(अ) दुःखस्य
(ब) नवजीवनस्य
(स) भयस्य
(द) निद्रायाः
(ख) स्वर्णकाकः कस्य गृहस्य समीपम् आगच्छत्?
(अ) निर्धनायाः वृद्धायाः
(ब) राज्ञः
(स) कृषकस्य
(द) आचार्यस्य
(ग) “गोदोहनम्” पाठस्य मुख्यः विषयः कः अस्ति?
(अ) आलस्यस्य दुष्परिणामः
(ब) परिश्रमस्य महत्त्वम्
(स) वनविहारः
(द) युद्धस्य वर्णनम्
(घ) “सूक्तिमौक्तिकम्” पाठे सूक्तयः किम् उपदिशन्ति?
(अ) सदाचारम्
(ब) क्रोधम्
(स) आलस्यम्
(द) लोभम्
(ङ) “रामः विद्यालयं गच्छति” इत्यत्र “विद्यालयम्” पदे का विभक्तिः अस्ति?
(अ) प्रथमा
(ब) द्वितीया
(स) तृतीया
(द) चतुर्थी
(च) “फलानि” इति पदं कस्य वचनस्य उदाहरणम् अस्ति?
(अ) एकवचनम्
(ब) द्विवचनम्
(स) बहुवचनम्
(द) इनमें से कोई नहीं
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत। 6×1=6
(क) वसन्तऋतौ प्रकृतिः ________ भवति।
(ख) स्वर्णकाकः ________ वर्णस्य आसीत्।
(ग) गोदोहनस्य समयः ________ आसीत्।
(घ) सदाचारः मानवस्य ________ भूषणम् अस्ति।
(ङ) “बालकः” शब्दस्य बहुवचनं ________ अस्ति।
(च) “गम्” धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनं ________।
प्रश्न 3. सत्यं अथवा असत्यं लिखत। 6×1=6
(क) वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि भवन्ति।
(ख) स्वर्णकाकः रजतस्य आभूषणानि आनयत्।
(ग) गोदोहनम् पाठः समयपालनस्य महत्त्वं दर्शयति।
(घ) सूक्तयः सदाचारस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्ति।
(ङ) “बालकौ” द्विवचनस्य रूपम् अस्ति।
(च) “पठति” इति पदं भूतकालस्य रूपम् अस्ति।
प्रश्न 4. उचितं मेलनं कुरुत। 6×1=6
अ ब
(क) भारतीवसन्तगीतिः (1) सदाचारः
(ख) स्वर्णकाकः (2) वसन्तवर्णनम्
(ग) गोदोहनम् (3) स्वर्णस्य काकः
(घ) सूक्तिमौक्तिकम् (4) समयस्य महत्त्वम्
(ङ) नीरम् (5) जलम्
(च) शत्रुः (6) रिपुः
प्रश्न 5. एकवाक्येन उत्तरं लिखत। 6×1=6
(क) वसन्तऋतौ प्रकृतेः का शोभा भवति?
(ख) स्वर्णकाकः कथं आकर्षकः आसीत्?
(ग) गोदोहनस्य कार्यं कः करोति?
(घ) सूक्तयः मानवजीवने किं शिक्षयन्ति?
(ङ) “विद्या” शब्दस्य अर्थः कः?
(च) “मित्रम्” शब्दस्य विलोमपदं लिखत।
प्रश्न 6. अधोलिखितेषु प्रश्नेषु किन्हीं पञ्चानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत। 5×2=10
(क) वसन्तस्य आगमने प्रकृतौ कानि परिवर्तनानि भवन्ति?
(ख) बालिका स्वर्णकाकात् किम् अयाचत?
(ग) स्वर्णकाकः बालिकायै किम् उपदिष्टवान्?
(घ) गोदोहनसमये कस्य महत्त्वं भवति?
(ङ) समयस्य सदुपयोगः कथं करणीयः?
(च) सूक्तिमौक्तिके केषां गुणानां वर्णनम् अस्ति?
(छ) परिश्रमस्य जीवनमध्ये किं महत्त्वम् अस्ति?
प्रश्न 7. अधोलिखितं पदं निर्दिष्टविभक्त्यानुसारं लिखत। 2
“बालक” शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः एकवचनं तथा बहुवचनं लिखत।
अथवा
“लता” शब्दस्य चतुर्थी-विभक्तेः एकवचनं तथा बहुवचनं लिखत।
प्रश्न 8. अधोलिखितं वाक्यं निर्दिष्टविभक्त्यानुसारं परिवर्तयत। 2
रामः पुस्तकं पठति।
“राम” पदं तृतीया-विभक्तौ परिवर्त्य वाक्यं लिखत।
अथवा
बालकः गुरवे नमति।
“गुरु” पदं षष्ठी-विभक्तौ परिवर्त्य वाक्यं लिखत।
प्रश्न 9. अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्तृपदं चिनुत। 2
(क) सीता उद्याने भ्रमति।
(ख) छात्राः पाठं पठन्ति।
अथवा
अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्मपदं चिनुत।
(क) बालकः फलम् खादति।
(ख) शिक्षकः पाठं पठयति।
प्रश्न 10. कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा वाक्यानि पूरयत। 2
(क) छात्राः विद्यालयं ________। (गच्छति/गच्छन्ति)
(ख) बालिका पुस्तकं ________। (पठति/पठन्ति)
अथवा
उचितं धातुरूपं लिखत।
(क) अहं संस्कृतं ________। (पठ्)
(ख) ते क्रीडाक्षेत्रे ________। (क्रीड्)
प्रश्न 11. अशुद्धवाक्यानि शुद्धानि कुरुत। 2
(क) बालकाः विद्यालयं गच्छति।
(ख) सीता फलानि खादन्ति।
अथवा
उचितं सन्धिरूपं लिखत।
(क) विद्या + आलयः
(ख) देव + इन्द्रः
प्रश्न 12. पाठानुसारं वाक्यं पूरयत। 2
(क) वसन्ते ________ शोभन्ते।
(ख) स्वर्णकाकः ________ समीपम् आगच्छत्।
अथवा
पाठानुसारं उचितं पदं लिखत।
(क) गोदोहनस्य कार्यं ________ करोति।
(ख) सदाचारः मानवस्य ________ भूषणम् अस्ति।
प्रश्न 13. वाक्यं परिवर्तयत। 2
“बालकः विद्यालयं गच्छति।”
उक्तं वाक्यं बहुवचने परिवर्तयत।
अथवा
“बालिकाः गीतं गायन्ति।”
उक्तं वाक्यं एकवचने परिवर्तयत।
प्रश्न 14. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
एकः कृषकः प्रतिदिनं प्रातःकाले क्षेत्रं गच्छति। सः परिश्रमेण भूमिं कृषति। समये बीजानि वपति। वर्षायाः जलेन तस्य क्षेत्रं हरितं भवति। सः परिश्रमस्य फलम् प्राप्नोति।
(क) कृषकः कदा क्षेत्रं गच्छति?
(ख) सः केन भूमिं कृषति?
(ग) कृषकः किं प्राप्नोति?
प्रश्न 15. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
विद्या ददाति विनयं,
विनयाद् याति पात्रताम्।
पात्रत्वाद् धनमाप्नोति,
धनाद् धर्मं ततः सुखम्॥
(क) विद्या किं ददाति?
(ख) विनयात् किं प्राप्यते?
(ग) धनात् किं प्राप्यते?
प्रश्न 16. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
रामः – भो मित्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
मोहनः – अहं विद्यालयं गच्छामि।
रामः – किं त्वं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छसि?
मोहनः – आम्, अहं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छामि।
(क) मोहनः कुत्र गच्छति?
(ख) रामः कं प्रश्नं पृच्छति?
(ग) मोहनः कदा विद्यालयं गच्छति?
प्रश्न 17. अधोलिखितम् अपठितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 4
एकस्मिन् ग्रामे एकः वृद्धः पुरुषः निवसति स्म। सः अत्यन्तं परिश्रमी आसीत्। प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय सः स्वगृहस्य समीपं वृक्षान् रोपयति स्म। ग्रामस्य बालकाः तस्य कार्यं दृष्ट्वा तं अनुकरन्ति स्म। शनैः शनैः ग्रामे बहवः वृक्षाः अभवन्। ग्रामस्य वातावरणं शुद्धं शीतलं च अभवत्।
(क) वृद्धः पुरुषः कुत्र निवसति स्म?
(ख) सः प्रतिदिनं किं करोति स्म?
(ग) के तस्य कार्यम् अनुकरन्ति स्म?
(घ) ग्रामस्य वातावरणं कथम् अभवत्?
प्रश्न 18. अधोलिखितयोः एकं पत्रम् / आवेदनपत्रं लिखत। 4
(क) विद्यालये संस्कृतपुस्तकानां संख्या वर्धयितुं प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रं लिखत।
अथवा
(ख) परीक्षायाः तयारीं वर्णयन् मित्राय पत्रं लिखत।
प्रश्न 19. अधोलिखितेषु विषयेषु कमपि एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतेन निबन्धं लिखत। 4
(क) मम विद्यालयः
(ख) पर्यावरणसंरक्षणम्
(ग) विद्यार्थीजीवनम्
(घ) समयस्य महत्त्वम्
| विवरण | जानकारी |
|---|---|
| परीक्षा बोर्ड | मध्य प्रदेश माध्यमिक शिक्षा मंडल (MPBSE) |
| कक्षा | 9वीं |
| विषय | संस्कृत |
| परीक्षा | त्रैमासिक परीक्षा |
| शैक्षणिक सत्र | 2026-27 |
| पेपर | Class 9th Sanskrit Set A Trimasik Paper 2026 |
| पहला गणित पेपर | 9 सितंबर 2026 |
| परीक्षा अवधि | 3 घंटे |
| पूर्णांक | 75 अंक |
| तैयारी सामग्री | मॉडल पेपर + उत्तर |
| आधिकारिक वेबसाइट | MPBSE.net |
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
Class 9th Sanskrit Set A Trimasik Paper 2026 सम्पूर्ण समाधान
प्रश्न 1. उचितं विकल्पं चिनुत।
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे वसन्तस्य आगमनं कस्य प्रतीकं भवति?
उत्तर – (ब) नवजीवनस्य।
(ख) स्वर्णकाकः कस्य गृहस्य समीपम् आगच्छत्?
उत्तर – (अ) निर्धनायाः वृद्धायाः।
(ग) ‘गोदोहनम्’ पाठस्य मुख्यः विषयः कः अस्ति?
उत्तर – (ब) परिश्रमस्य महत्त्वम्।
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे सूक्तयः किम् उपदिशन्ति?
उत्तर – (अ) सदाचारम्।
(ङ) ‘रामः विद्यालयं गच्छति’ इत्यत्र ‘विद्यालयम्’ पदे का विभक्तिः अस्ति?
उत्तर – (ब) द्वितीया।
(च) ‘फलानि’ इति पदं कस्य वचनस्य उदाहरणम् अस्ति?
उत्तर – (स) बहुवचनम्।
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) वसन्तऋतौ प्रकृतिः प्रसन्ना भवति।
(ख) स्वर्णकाकः स्वर्णवर्णस्य आसीत्।
(ग) गोदोहनस्य समयः प्रातःकालः आसीत्।
(घ) सदाचारः मानवस्य श्रेष्ठं भूषणम् अस्ति।
(ङ) ‘बालकः’ शब्दस्य बहुवचनं ‘बालकाः’ अस्ति।
(च) ‘गम्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनं ‘गच्छति’।
प्रश्न 3. सत्यं अथवा असत्यं लिखत।
(क) वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि भवन्ति।
उत्तर – सत्यम्।
(ख) स्वर्णकाकः रजतस्य आभूषणानि आनयत्।
उत्तर – असत्यम्।
(ग) गोदोहनम् पाठः समयपालनस्य महत्त्वं दर्शयति।
उत्तर – सत्यम्।
(घ) सूक्तयः सदाचारस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्ति।
उत्तर – सत्यम्।
(ङ) ‘बालकौ’ द्विवचनस्य रूपम् अस्ति।
उत्तर – सत्यम्।
(च) ‘पठति’ इति पदं भूतकालस्य रूपम् अस्ति।
उत्तर – असत्यम्।
प्रश्न 4. उचितं मेलनं कुरुत।
(क) भारतीवसन्तगीतिः – वसन्तवर्णनम्
(ख) स्वर्णकाकः – स्वर्णस्य काकः
(ग) गोदोहनम् – समयस्य महत्त्वम्
(घ) सूक्तिमौक्तिकम् – सदाचारः
(ङ) नीरम् – जलम्
(च) शत्रुः – रिपुः
प्रश्न 5. एकवाक्येन उत्तरं लिखत।
(क) वसन्तऋतौ प्रकृतेः का शोभा भवति?
उत्तर – वसन्तऋतौ प्रकृतिः हरितैः वृक्षैः, पुष्पैः च शोभते।
(ख) स्वर्णकाकः कथं आकर्षकः आसीत्?
उत्तर – स्वर्णकाकः स्वर्णवर्णस्य कारणेन अत्यन्तम् आकर्षकः आसीत्।
(ग) गोदोहनस्य कार्यं कः करोति?
उत्तर – गोदोहनस्य कार्यं कृषकः करोति।
(घ) सूक्तयः मानवजीवने किं शिक्षयन्ति?
उत्तर – सूक्तयः मानवजीवने सदाचारं, परिश्रमं सत्यं च शिक्षयन्ति।
(ङ) ‘विद्या’ शब्दस्य अर्थः कः?
उत्तर – ‘विद्या’ शब्दस्य अर्थः ज्ञानम् अस्ति।
(च) ‘मित्रम्’ शब्दस्य विलोमपदं लिखत।
उत्तर – ‘मित्रम्’ शब्दस्य विलोमपदं ‘शत्रुः’ अस्ति।
प्रश्न 6. प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(क) वसन्तस्य आगमने प्रकृतौ कानि परिवर्तनानि भवन्ति?
उत्तर – वसन्तस्य आगमने प्रकृतौ अनेकानि परिवर्तनानि भवन्ति। वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति, पुष्पाणि विकसन्ति तथा वातावरणं सुन्दरं भवति।
(ख) बालिका स्वर्णकाकात् किम् अयाचत?
उत्तर – बालिका स्वर्णकाकात् स्वर्णमुद्राः अयाचत।
(ग) स्वर्णकाकः बालिकायै किम् उपदिष्टवान्?
उत्तर – स्वर्णकाकः बालिकायै लोभं त्यक्त्वा सदाचारस्य मार्गे चलितुम् उपदिष्टवान्।
(घ) गोदोहनसमये कस्य महत्त्वं भवति?
उत्तर – गोदोहनसमये समयस्य महत्त्वं भवति।
(ङ) समयस्य सदुपयोगः कथं करणीयः?
उत्तर – समयस्य सदुपयोगः उचितकार्येषु अध्ययनाय, परिश्रमाय तथा आवश्यककार्याणां समये सम्पादनाय करणीयः।
(च) सूक्तिमौक्तिके केषां गुणानां वर्णनम् अस्ति?
उत्तर – सूक्तिमौक्तिके सत्यस्य, सदाचारस्य, विनयस्य, परिश्रमस्य च गुणानां वर्णनम् अस्ति।
(छ) परिश्रमस्य जीवनमध्ये किं महत्त्वम् अस्ति?
उत्तर – परिश्रमः सफलतायाः मुख्यं साधनम् अस्ति। परिश्रमेण मनुष्यः जीवनस्य लक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
प्रश्न 7. ‘बालक’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः एकवचनं तथा बहुवचनं लिखत।
उत्तर –
एकवचनम् – बालकेन
बहुवचनम् – बालकैः
अथवा
‘लता’ शब्दस्य चतुर्थी-विभक्तेः एकवचनं तथा बहुवचनं लिखत।
उत्तर –
एकवचनम् – लतायै
बहुवचनम् – लताभ्यः
प्रश्न 8. रामः पुस्तकं पठति। ‘राम’ पदं तृतीया-विभक्तौ परिवर्त्य वाक्यं लिखत।
उत्तर – रामेण पुस्तकं पठ्यते।
अथवा
बालकः गुरवे नमति। ‘गुरु’ पदं षष्ठी-विभक्तौ परिवर्त्य वाक्यं लिखत।
उत्तर – बालकः गुरोः नमति।
प्रश्न 9. अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्तृपदं चिनुत।
(क) सीता उद्याने भ्रमति।
उत्तर – सीता।
(ख) छात्राः पाठं पठन्ति।
उत्तर – छात्राः।
अथवा
अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्मपदं चिनुत।
(क) बालकः फलम् खादति।
उत्तर – फलम्।
(ख) शिक्षकः पाठं पठयति।
उत्तर – पाठम्।
प्रश्न 10. कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा वाक्यानि पूरयत।
(क) छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति।
(ख) बालिका पुस्तकं पठति।
अथवा
उचितं धातुरूपं लिखत।
(क) अहं संस्कृतं पठामि।
(ख) ते क्रीडाक्षेत्रे क्रीडन्ति।
प्रश्न 11. अशुद्धवाक्यानि शुद्धानि कुरुत।
(क) बालकाः विद्यालयं गच्छन्ति।
(ख) सीता फलानि खादति।
अथवा
उचितं सन्धिरूपं लिखत।
(क) विद्या + आलयः = विद्यालयः।
(ख) देव + इन्द्रः = देवेन्द्रः।
प्रश्न 12. पाठानुसारं वाक्यं पूरयत।
(क) वसन्ते पुष्पाणि शोभन्ते।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायाः समीपम् आगच्छत्।
अथवा
पाठानुसारं उचितं पदं लिखत।
(क) गोदोहनस्य कार्यं कृषकः करोति।
(ख) सदाचारः मानवस्य श्रेष्ठं भूषणम् अस्ति।
प्रश्न 13. वाक्यं परिवर्तयत।
‘बालकः विद्यालयं गच्छति।’
बहुवचनम् –
उत्तर – बालकाः विद्यालयं गच्छन्ति।
अथवा
‘बालिकाः गीतं गायन्ति।’
एकवचनम् –
उत्तर – बालिका गीतं गायति।
प्रश्न 14. गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
एकः कृषकः प्रतिदिनं प्रातःकाले क्षेत्रं गच्छति। सः परिश्रमेण भूमिं कृषति। समये बीजानि वपति। वर्षायाः जलेन तस्य क्षेत्रं हरितं भवति। सः परिश्रमस्य फलम् प्राप्नोति।
(क) कृषकः कदा क्षेत्रं गच्छति?
उत्तर – कृषकः प्रतिदिनं प्रातःकाले क्षेत्रं गच्छति।
(ख) सः केन भूमिं कृषति?
उत्तर – सः परिश्रमेण भूमिं कृषति।
(ग) कृषकः किं प्राप्नोति?
उत्तर – कृषकः परिश्रमस्य फलम् प्राप्नोति।
प्रश्न 15. पद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
विद्या ददाति विनयं,
विनयाद् याति पात्रताम्।
पात्रत्वाद् धनमाप्नोति,
धनाद् धर्मं ततः सुखम्॥
(क) विद्या किं ददाति?
उत्तर – विद्या विनयं ददाति।
(ख) विनयात् किं प्राप्यते?
उत्तर – विनयात् पात्रता प्राप्यते।
(ग) धनात् किं प्राप्यते?
उत्तर – धनात् धर्मः प्राप्यते।
प्रश्न 16. नाट्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
रामः – भो मित्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
मोहनः – अहं विद्यालयं गच्छामि।
रामः – किं त्वं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छसि?
मोहनः – आम्, अहं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छामि।
(क) मोहनः कुत्र गच्छति?
उत्तर – मोहनः विद्यालयं गच्छति।
(ख) रामः कं प्रश्नं पृच्छति?
उत्तर – रामः मोहनं पृच्छति।
(ग) मोहनः कदा विद्यालयं गच्छति?
उत्तर – मोहनः प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छति।
प्रश्न 17. अपठित गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
एकस्मिन् ग्रामे एकः वृद्धः पुरुषः निवसति स्म। सः अत्यन्तं परिश्रमी आसीत्। प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय सः स्वगृहस्य समीपं वृक्षान् रोपयति स्म। ग्रामस्य बालकाः तस्य कार्यं दृष्ट्वा तं अनुकरन्ति स्म। शनैः शनैः ग्रामे बहवः वृक्षाः अभवन्। ग्रामस्य वातावरणं शुद्धं शीतलं च अभवत्।
(क) वृद्धः पुरुषः कुत्र निवसति स्म?
उत्तर – वृद्धः पुरुषः एकस्मिन् ग्रामे निवसति स्म।
(ख) सः प्रतिदिनं किं करोति स्म?
उत्तर – सः प्रतिदिनं वृक्षान् रोपयति स्म।
(ग) के तस्य कार्यम् अनुकरन्ति स्म?
उत्तर – ग्रामस्य बालकाः तस्य कार्यम् अनुकरन्ति स्म।
(घ) ग्रामस्य वातावरणं कथम् अभवत्?
उत्तर – ग्रामस्य वातावरणं शुद्धं शीतलं च अभवत्।
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम्।
(क) विद्यालये संस्कृतपुस्तकानां संख्या वर्धयितुं प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रम्।
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्यमहोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
__________।
विषयः – संस्कृतपुस्तकानां संख्या वर्धयितुं आवेदनम्।
महोदय!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अस्माकं विद्यालयस्य पुस्तकालये संस्कृतपुस्तकानां संख्या अल्पा अस्ति। संस्कृतविषयस्य अध्ययनाय पुस्तकानाम् अधिका आवश्यकता अस्ति। अतः कृपया पुस्तकालये अधिकानि संस्कृतपुस्तकानि क्रेतुं व्यवस्था करोतु।
भवदीयः
नाम – __________
कक्षा – 9वीं
दिनाङ्कः – __________
अथवा
(ख) परीक्षायाः तयारीं वर्णयन् मित्राय पत्रम्।
प्रिय मित्र रमेश!
सप्रेम नमस्कारः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। मम त्रैमासिकपरीक्षा समीपे एव अस्ति। अतः अहं प्रतिदिनं समयसारिणीं निर्माय अध्ययनं करोमि। सर्वेषां विषयाणां पुनरावृत्तिं करोमि। संस्कृतविषयस्य व्याकरणस्य अपि विशेषरूपेण अभ्यासं करोमि। आशासे यत् मम परीक्षा उत्तमा भविष्यति।
गृहे सर्वेभ्यः मम नमस्कारं कथय।
तव प्रियः मित्रः
प्रश्न 19. निबन्धलेखनम्।
(क) मम विद्यालयः
मम विद्यालयः अतीव सुन्दरः अस्ति। मम विद्यालये विशालं भवनम् अस्ति। विद्यालये पुस्तकालयः, प्रयोगशाला, क्रीडाक्षेत्रं च अस्ति। अस्माकं शिक्षकाः योग्याः स्नेहशीलाः च सन्ति। ते अस्मान् प्रेम्णा पाठयन्ति। विद्यालये विभिन्नाः शैक्षणिकाः सांस्कृतिकाः च गतिविधयः भवन्ति। अहं प्रतिदिनं समयेन विद्यालयं गच्छामि। मम विद्यालयः मम अतीव प्रियः अस्ति।
(ख) पर्यावरणसंरक्षणम्
पर्यावरणम् अस्माकं जीवनस्य आधारः अस्ति। वृक्षाः अस्मभ्यं प्राणवायुम् ददति। ते वातावरणं शुद्धं कुर्वन्ति। अतः वयं अधिकाधिकान् वृक्षान् रोपयेम। जलस्य अपव्ययं न कुर्याम। प्लास्टिकस्य उपयोगं न्यूनं कुर्याम। स्वच्छतां पालयेम। पर्यावरणस्य संरक्षणं सर्वेषां कर्तव्यम् अस्ति।
(ग) विद्यार्थीजीवनम्
विद्यार्थीजीवनं जीवनस्य महत्त्वपूर्णः कालः अस्ति। अस्मिन् काले विद्यार्थी ज्ञानं प्राप्नोति। विद्यार्थी नियमितरूपेण अध्ययनं कुर्यात्। सः गुरुजनानां सम्मानं कुर्यात्। समयस्य सदुपयोगं कुर्यात्। अनुशासनं, परिश्रमः, सत्यं च विद्यार्थीजीवनस्य महत्त्वपूर्णाः गुणाः सन्ति। परिश्रमेण विद्यार्थी जीवनस्य लक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
(घ) समयस्य महत्त्वम्
समयः अतीव मूल्यवान् अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति। अतः अस्माभिः समयस्य सदुपयोगः करणीयः। विद्यार्थी समयसारिणीं निर्माय अध्ययनं कुर्यात्। समयस्य पालनं करणेन कार्याणि समये पूर्णानि भवन्ति। समयस्य दुरुपयोगेन हानिः भवति। अतः सर्वैः समयस्य महत्त्वं ज्ञात्वा तस्य सदुपयोगः करणीयः।
