नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आप सभी विद्यार्थियों के लिए Class 9th Sanskrit Set D Trimasik Paper 2026 का एक पेपर लेकर आ चुका हूँ। जैसा की त्रैमासिक परीक्षा प्रारंभ हो चुकी है और कल सुबह आपका संस्कृत का पेपर है और यदि आप Class 9th Sanskrit Set D Trimasik Paper 2026 की तैयारी कर रहे हैं, तो यह पेपर आपके लिए काफी उपयोगी हो सकता है।विद्यार्थियों जैसा की संस्कृत के पेपर की बहुत आवश्यकता है इसलिए मैं Class 9th Sanskrit Set D Trimasik Paper 2026 परीक्षा का पेपर लेकर आ चुका हूं इस पेपर का संपूर्ण सॉल्यूशन भी आपको मैं देने वाला हूं संबंधित प्रश्न पत्र आपके ब्लूप्रिंट के अनुसार तैयार किया गया है जो माध्यमिक शिक्षा मंडल भोपाल द्वारा त्रैमासिक परीक्षा के लिए बनाया गया है कुछ इस प्रकार दिखता है
Class 9th Sanskrit Set D Trimasik Paper 2026
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
समय – 03 घंटे पूर्णांक – 75
निर्देशाः –
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
- प्रश्नानाम् उत्तराणि स्पष्टतया लिखन्तु।
- यथानिर्देशं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु।
- प्रत्येकस्य प्रश्नस्य अङ्काः तस्य सम्मुखे प्रदत्ताः सन्ति।
प्रश्न 1. शब्दरूपाणि तथा अव्ययानि लिखत। 6×1=6
(क) ‘बालक’ शब्दस्य द्वितीया-विभक्तेः द्विवचनं लिखत।
(ख) ‘लता’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः बहुवचनं लिखत।
(ग) ‘फल’ शब्दस्य चतुर्थी-विभक्तेः एकवचनं लिखत।
(घ) ‘नदी’ शब्दस्य षष्ठी-विभक्तेः एकवचनं लिखत।
(ङ) रिक्तस्थाने उचितम् अव्ययपदं लिखत –
बालकः ________ विद्यालयं गच्छति। (अद्य / कुत्र)
(च) रिक्तस्थाने उचितम् अव्ययपदं लिखत –
________ त्वं आगच्छसि? (कदा / शीघ्रम्)
प्रश्न 2. धातुरूपाणि तथा उपसर्गान् लिखत। 6×1=6
(क) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष द्विवचनं लिखत।
(ख) ‘गम्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष बहुवचनं लिखत।
(ग) ‘भू’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष बहुवचनं लिखत।
(घ) ‘कृ’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष द्विवचनं लिखत।
(ङ) ‘प्रविशतिः’ इत्यत्र उपसर्गं लिखत।
(च) ‘उपगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गं लिखत।
प्रश्न 3. समासं तथा सन्धिं कुरुत। 6×1=6
(क) ग्रामस्य जनः – समस्तपदं लिखत।
(ख) नीलं आकाशम् – समस्तपदं लिखत।
(ग) राज्ञः भवनम् – समस्तपदं लिखत।
(घ) नर + ईशः – सन्धिं कुरुत।
(ङ) लोक + उपकारः – सन्धिं कुरुत।
(च) महा + ऋषिः – सन्धिं कुरुत।
प्रश्न 4. पर्यायपदानि, विलोमपदानि तथा विशेषण-विशेष्यं लिखत। 6×1=6
(क) ‘वृक्षः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदं लिखत।
(ख) ‘चन्द्रः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदं लिखत।
(ग) ‘अन्धकारः’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(घ) ‘उच्चः’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(ङ) ‘मधुरं फलम्’ इत्यत्र विशेषणपदं किम्?
(च) ‘मधुरं फलम्’ इत्यत्र विशेष्यपदं किम्?
प्रश्न 5. एकपदेन उत्तरत तथा प्रत्यययुक्तं पदं लिखत। 6×1=6
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे कस्य आगमनस्य वर्णनम् अस्ति?
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायाः समीपं कथम् आगतः?
(ग) ‘गोदोहनम्’ पाठे कस्य पालनस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्?
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे कः मार्गः दर्शितः अस्ति?
(ङ) ‘कृ + क्त्वा’ इत्यस्य रूपं लिखत।
(च) ‘पठ् + तुमुन्’ इत्यस्य रूपं लिखत।
प्रश्न 6. अधोलिखितेषु प्रश्नेषु पञ्चानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत। 5×2=10
(क) वसन्तऋतौ प्रकृतिः कथं शोभते?
(ख) बालिका स्वर्णकाकं दृष्ट्वा किम् अचिन्तयत्?
(ग) स्वर्णकाकस्य स्वभावः कीदृशः आसीत्?
(घ) गोदोहनपाठे समयपालनस्य महत्त्वं कथं ज्ञायते?
(ङ) समयस्य दुरुपयोगेन किं भवति?
(च) मनुष्ये के सद्गुणाः भवितव्याः?
(छ) परिश्रमस्य फलम् कीदृशं भवति?
प्रश्न 7. रेखाङ्कितपदस्य आधारेण प्रश्ननिर्माणं कुरुत। 2
(क) वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति।
अथवा
(ख) बालिका स्वर्णमुद्राः गृह्णाति।
प्रश्न 8. अधोलिखितवाक्येषु कः कं प्रति कथयति इति लिखत। 2
(क) “लोभं मा कुरु।”
(ख) “समयं व्यर्थं मा नय।”
प्रश्न 9. पाठान्तर्गत-कथायाः घटनानां उचितक्रमं लिखत। 2
(क) बालिका स्वर्णकाकं दृष्टवती।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायाः समीपम् आगतः।
(ग) बालिका स्वर्णमुद्राः प्राप्तवती।
(घ) बालिका स्वर्णकाकस्य अनुगमनम् अकरोत्।
उचितक्रमं लिखत।
प्रश्न 10. पाठानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत। 2
(क) वसन्तऋतौ ________ मधुरं कूजन्ति।
(ख) स्वर्णकाकः ________ वर्णस्य आसीत्।
अथवा
सूक्तीनुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) सत्यस्य सदैव ________ भवति।
(ख) परिश्रमस्य फलम् ________ भवति।
प्रश्न 11. अशुद्धकारकाणां संशोधनं कुरुत। 2
(क) छात्रः गुरुः नमति।
(ख) पिता पुत्रं फलानि ददाति।
प्रश्न 12. पाठान्तर्गतं उचितं पदं लिखत। 2
(क) वसन्ते सर्वत्र ________ वातावरणं भवति।
(ख) मनुष्ये सद्गुणानां ________ आवश्यकम् अस्ति।
प्रश्न 13. वाक्यपरिवर्तनं कुरुत। 2
(क) बालकः फलम् खादति।
बहुवचने परिवर्तयत।
(ख) बालिकाः विद्यालयं गच्छन्ति।
एकवचने परिवर्तयत।
प्रश्न 14. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
वसन्तऋतुः सर्वेषां मनांसि आनन्दयति। अस्मिन् समये वृक्षेषु
नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति। विविधवर्णानि पुष्पाणि विकसन्ति।
कोकिलाः मधुरं कूजन्ति। सर्वत्र हरितिमा दृश्यते। अतः वसन्तऋतुः
अतीव रमणीयः भवति।
(क) वसन्तऋतुः कानि आनन्दयति?
(ख) वृक्षेषु कानि आगच्छन्ति?
(ग) के मधुरं कूजन्ति?
प्रश्न 15. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा
शास्त्रं तस्य करोति किम्।
लोचनाभ्यां विहीनस्य
दर्पणः किं करिष्यति॥
(क) कस्य स्वयं प्रज्ञा नास्ति?
(ख) शास्त्रं तस्य किं करोति?
(ग) कस्य कृते दर्पणः व्यर्थः अस्ति?
प्रश्न 16. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
शिष्यः – गुरो! अहं संस्कृतविषये अधिकं ज्ञानं प्राप्तुम् इच्छामि।
गुरुः – वत्स! त्वं प्रतिदिनं परिश्रमं कुरु।
शिष्यः – किं अहं प्रतिदिनं पाठानां पुनरावृत्तिं करिष्यामि?
गुरुः – आम्। नियमितरूपेण अध्ययनं कुरु।
(क) शिष्यः कस्मिन् विषये ज्ञानं प्राप्तुम् इच्छति?
(ख) गुरुः शिष्यं किं कर्तुम् उपदिशति?
(ग) शिष्यः किं करिष्यति?
प्रश्न 17. अधोलिखितम् अपठितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 4
एकः छात्रः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय अध्ययनं करोति। सः
समयस्य महत्त्वं जानाति। अध्ययनानन्तरं सः क्रीडति तथा
मित्रैः सह समयं यापयति। सः स्वकार्यं समये एव पूर्णं करोति।
सः गुरुजनानां सम्मानं करोति। तस्य नियमितजीवनस्य कारणेन
सः सर्वेषां प्रियः भवति।
(क) छात्रः कदा उत्थाय अध्ययनं करोति?
(ख) छात्रः कस्य महत्त्वं जानाति?
(ग) सः स्वकार्यं कदा पूर्णं करोति?
(घ) छात्रः केषां सम्मानं करोति?
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम् लिखत। 4
(क) संस्कृतपरीक्षायाः पूर्वं पुनरावृत्तिकक्षायाः आयोजनार्थं
प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रं लिखत।
अथवा
(ख) संस्कृतविषये स्वस्य अध्ययनस्य वर्णनं कुर्वन् मित्राय पत्रं लिखत।
प्रश्न 19. अधोलिखितेषु विषयेषु कमपि एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतेन निबन्धं लिखत। 4
(क) वसन्तऋतुः
(ख) मम परिवारः
(ग) सदाचारः
(घ) विद्यार्थीजीवनम्
समाप्तम्
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
चतुर्थ प्रश्नपत्र – सम्पूर्ण समाधान
प्रश्न 1. शब्दरूपाणि तथा अव्ययानि लिखत।
(क) ‘बालक’ शब्दस्य द्वितीया-विभक्तेः द्विवचनम्।
उत्तर – बालकौ।
(ख) ‘लता’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः बहुवचनम्।
उत्तर – लताभिः।
(ग) ‘फल’ शब्दस्य चतुर्थी-विभक्तेः एकवचनम्।
उत्तर – फलाय।
(घ) ‘नदी’ शब्दस्य षष्ठी-विभक्तेः एकवचनम्।
उत्तर – नद्याः।
(ङ) बालकः ________ विद्यालयं गच्छति। (अद्य / कुत्र)
उत्तर – अद्य।
पूर्ण वाक्यम् – बालकः अद्य विद्यालयं गच्छति।
(च) ________ त्वं आगच्छसि? (कदा / शीघ्रम्)
उत्तर – कदा।
पूर्ण वाक्यम् – कदा त्वम् आगच्छसि?
प्रश्न 2. धातुरूपाणि तथा उपसर्गान् लिखत।
(क) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष द्विवचनम्।
उत्तर – पठतः।
(ख) ‘गम्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष बहुवचनम्।
उत्तर – गच्छन्ति।
(ग) ‘भू’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष बहुवचनम्।
उत्तर – भवथ।
(घ) ‘कृ’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष द्विवचनम्।
उत्तर – कुरुतः।
(ङ) ‘प्रविशति’ इत्यत्र उपसर्गः।
उत्तर – प्र।
(च) ‘उपगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गः।
उत्तर – उप।
प्रश्न 3. समासं तथा सन्धिं कुरुत।
(क) ग्रामस्य जनः – समस्तपदम्।
उत्तर – ग्रामजनः।
(ख) नीलं आकाशम् – समस्तपदम्।
उत्तर – नीलाकाशम्।
(ग) राज्ञः भवनम् – समस्तपदम्।
उत्तर – राजभवनम्।
(घ) नर + ईशः – सन्धिः।
उत्तर – नरेशः।
(ङ) लोक + उपकारः – सन्धिः।
उत्तर – लोकोपकारः।
(च) महा + ऋषिः – सन्धिः।
उत्तर – महर्षिः।
प्रश्न 4. पर्यायपदानि, विलोमपदानि तथा विशेषण-विशेष्यं लिखत।
(क) ‘वृक्षः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदम्।
उत्तर – तरुः।
(ख) ‘चन्द्रः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदम्।
उत्तर – शशी।
(ग) ‘अन्धकारः’ इत्यस्य विलोमपदम्।
उत्तर – प्रकाशः।
(घ) ‘उच्चः’ इत्यस्य विलोमपदम्।
उत्तर – नीचः।
(ङ) ‘मधुरं फलम्’ इत्यत्र विशेषणपदम्।
उत्तर – मधुरम्।
(च) ‘मधुरं फलम्’ इत्यत्र विशेष्यपदम्।
उत्तर – फलम्।
प्रश्न 5. एकपदेन उत्तरत तथा प्रत्यययुक्तं पदं लिखत।
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे कस्य आगमनस्य वर्णनम् अस्ति?
उत्तर – वसन्तस्य।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायाः समीपं कथम् आगतः?
उत्तर – उड्डीय।
(ग) ‘गोदोहनम्’ पाठे कस्य पालनस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्?
उत्तर – समयस्य।
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे कः मार्गः दर्शितः अस्ति?
उत्तर – सदाचारस्य।
(ङ) ‘कृ + क्त्वा’ इत्यस्य रूपम्।
उत्तर – कृत्वा।
(च) ‘पठ् + तुमुन्’ इत्यस्य रूपम्।
उत्तर – पठितुम्।
प्रश्न 6. प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(क) वसन्तऋतौ प्रकृतिः कथं शोभते?
उत्तर – वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति, पुष्पाणि विकसन्ति तथा कोकिलाः मधुरं कूजन्ति। अतः प्रकृतिः अतीव शोभायमाना भवति।
(ख) बालिका स्वर्णकाकं दृष्ट्वा किम् अचिन्तयत्?
उत्तर – बालिका स्वर्णकाकं दृष्ट्वा तस्य विषये आश्चर्यं कृतवती तथा स्वर्णप्राप्तेः विषये अचिन्तयत्।
(ग) स्वर्णकाकस्य स्वभावः कीदृशः आसीत्?
उत्तर – स्वर्णकाकस्य स्वभावः उपदेशपूर्णः तथा सदाचारप्रेरकः आसीत्।
(घ) गोदोहनपाठे समयपालनस्य महत्त्वं कथं ज्ञायते?
उत्तर – गोदोहनपाठे समये कार्यं न करणेन हानिः भवति। अतः अस्माभिः समयस्य पालनं करणीयम्।
(ङ) समयस्य दुरुपयोगेन किं भवति?
उत्तर – समयस्य दुरुपयोगेन कार्याणि अपूर्णानि भवन्ति तथा अवसरः नश्यति।
(च) मनुष्ये के सद्गुणाः भवितव्याः?
उत्तर – मनुष्ये सत्यं, विनयः, परिश्रमः, सदाचारः तथा दया इत्यादयः सद्गुणाः भवितव्याः।
(छ) परिश्रमस्य फलम् कीदृशं भवति?
उत्तर – परिश्रमस्य फलम् मधुरं तथा सुखदं भवति।
प्रश्न 7. रेखाङ्कितपदस्य आधारेण प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(क) वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति।
उत्तर – वसन्तऋतौ वृक्षेषु कानि आगच्छन्ति?
(ख) बालिका स्वर्णमुद्राः गृह्णाति।
उत्तर – बालिका काः गृह्णाति?
प्रश्न 8. अधोलिखितवाक्येषु कः कं प्रति कथयति इति लिखत।
(क) “लोभं मा कुरु।”
उत्तर – स्वर्णकाकः बालिकां प्रति कथयति।
(ख) “समयं व्यर्थं मा नय।”
उत्तर – शिक्षकः छात्रं प्रति कथयति।
प्रश्न 9. पाठान्तर्गत-कथायाः घटनानां उचितक्रमं लिखत।
(क) बालिका स्वर्णकाकं दृष्टवती।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायाः समीपम् आगतः।
(ग) बालिका स्वर्णमुद्राः प्राप्तवती।
(घ) बालिका स्वर्णकाकस्य अनुगमनम् अकरोत्।
उत्तर –
(क) बालिका स्वर्णकाकं दृष्टवती।
(ख) स्वर्णकाकः बालिकायाः समीपम् आगतः।
(घ) बालिका स्वर्णकाकस्य अनुगमनम् अकरोत्।
(ग) बालिका स्वर्णमुद्राः प्राप्तवती।
उचितक्रमः – क → ख → घ → ग।
प्रश्न 10. पाठानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) वसन्तऋतौ ________ मधुरं कूजन्ति।
उत्तर – कोकिलाः।
पूर्ण वाक्यम् – वसन्तऋतौ कोकिलाः मधुरं कूजन्ति।
(ख) स्वर्णकाकः ________ वर्णस्य आसीत्।
उत्तर – स्वर्णस्य।
पूर्ण वाक्यम् – स्वर्णकाकः स्वर्णस्य वर्णस्य आसीत्।
अथवा
सूक्तीनुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) सत्यस्य सदैव ________ भवति।
उत्तर – विजयः।
(ख) परिश्रमस्य फलम् ________ भवति।
उत्तर – मधुरम्।
प्रश्न 11. अशुद्धकारकाणां संशोधनं कुरुत।
(क) छात्रः गुरुः नमति।
उत्तर – छात्रः गुरवे नमति।
(ख) पिता पुत्रं फलानि ददाति।
उत्तर – पिता पुत्राय फलानि ददाति।
प्रश्न 12. पाठान्तर्गतं उचितं पदं लिखत।
(क) वसन्ते सर्वत्र ________ वातावरणं भवति।
उत्तर – रमणीयम्।
(ख) मनुष्ये सद्गुणानां ________ आवश्यकम् अस्ति।
उत्तर – विकासः।
प्रश्न 13. वाक्यपरिवर्तनं कुरुत।
(क) बालकः फलम् खादति।
बहुवचने परिवर्तयत।
उत्तर – बालकाः फलानि खादन्ति।
(ख) बालिकाः विद्यालयं गच्छन्ति।
एकवचने परिवर्तयत।
उत्तर – बालिका विद्यालयं गच्छति।
प्रश्न 14. गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
गद्यांश –
वसन्तऋतुः सर्वेषां मनांसि आनन्दयति। अस्मिन् समये वृक्षेषु
नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति। विविधवर्णानि पुष्पाणि विकसन्ति।
कोकिलाः मधुरं कूजन्ति। सर्वत्र हरितिमा दृश्यते। अतः वसन्तऋतुः
अतीव रमणीयः भवति।
(क) वसन्तऋतुः कानि आनन्दयति?
उत्तर – वसन्तऋतुः सर्वेषां मनांसि आनन्दयति।
(ख) वृक्षेषु कानि आगच्छन्ति?
उत्तर – वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति।
(ग) के मधुरं कूजन्ति?
उत्तर – कोकिलाः मधुरं कूजन्ति।
प्रश्न 15. पद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा
शास्त्रं तस्य करोति किम्।
लोचनाभ्यां विहीनस्य
दर्पणः किं करिष्यति॥
(क) कस्य स्वयं प्रज्ञा नास्ति?
उत्तर – यस्य स्वयं प्रज्ञा नास्ति।
(ख) शास्त्रं तस्य किं करोति?
उत्तर – शास्त्रं तस्य किमपि न करोति।
(ग) कस्य कृते दर्पणः व्यर्थः अस्ति?
उत्तर – लोचनाभ्यां विहीनस्य कृते दर्पणः व्यर्थः अस्ति।
प्रश्न 16. नाट्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
शिष्यः – गुरो! अहं संस्कृतविषये अधिकं ज्ञानं प्राप्तुम् इच्छामि।
गुरुः – वत्स! त्वं प्रतिदिनं परिश्रमं कुरु।
शिष्यः – किं अहं प्रतिदिनं पाठानां पुनरावृत्तिं करिष्यामि?
गुरुः – आम्। नियमितरूपेण अध्ययनं कुरु।
(क) शिष्यः कस्मिन् विषये ज्ञानं प्राप्तुम् इच्छति?
उत्तर – शिष्यः संस्कृतविषये ज्ञानं प्राप्तुम् इच्छति।
(ख) गुरुः शिष्यं किं कर्तुम् उपदिशति?
उत्तर – गुरुः शिष्यं प्रतिदिनं परिश्रमं कर्तुम् उपदिशति।
(ग) शिष्यः किं करिष्यति?
उत्तर – शिष्यः प्रतिदिनं पाठानां पुनरावृत्तिं करिष्यति।
प्रश्न 17. अपठित गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
गद्यांश –
एकस्मिन् ग्रामे एकः बालकः निवसति स्म। सः स्वभावेन सरलः
परिश्रमी च आसीत्। सः प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय स्वमातुः कार्येषु
साहाय्यं करोति स्म। ततः सः विद्यालयं गच्छति स्म। विद्यालये सः
गुरूणां सम्मानं करोति स्म तथा मित्रैः सह प्रेम्णा व्यवहरति स्म।
सर्वे जनाः तस्य प्रशंसां कुर्वन्ति स्म।
(क) बालकः कुत्र निवसति स्म?
उत्तर – बालकः एकस्मिन् ग्रामे निवसति स्म।
(ख) बालकः कः आसीत्?
उत्तर – बालकः स्वभावेन सरलः परिश्रमी च आसीत्।
(ग) सः कस्याः कार्येषु साहाय्यं करोति स्म?
उत्तर – सः स्वमातुः कार्येषु साहाय्यं करोति स्म।
(घ) सः विद्यालये कथं व्यवहरति स्म?
उत्तर – सः विद्यालये गुरूणां सम्मानं करोति स्म तथा मित्रैः सह प्रेम्णा व्यवहरति स्म।
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम्।
(क) संस्कृतपरीक्षायाः पूर्वं पुनरावृत्तिकक्षायाः आयोजनार्थं
प्रधानाचार्याय आवेदनपत्रम्।
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्यमहोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
__________।
विषयः – संस्कृतपरीक्षायाः पूर्वं पुनरावृत्तिकक्षायाः आयोजनार्थम् आवेदनपत्रम्।
महोदय!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् संस्कृतविषयस्य त्रैमासिकपरीक्षा
समीपे एव अस्ति। परीक्षायाः पूर्वं पाठानां तथा व्याकरणस्य
पुनरावृत्तये अतिरिक्तकक्षायाः आवश्यकता अस्ति। अतः कृपया
संस्कृतविषये पुनरावृत्तिकक्षायाः आयोजनं कर्तुं व्यवस्था करोतु।
भवदीयः
नाम – __________
कक्षा – 9वीं
दिनाङ्कः – __________
अथवा
(ख) संस्कृतविषये स्वस्य अध्ययनस्य वर्णनं कुर्वन् मित्राय पत्रम्।
प्रिय मित्र रमेश!
सप्रेम नमस्कारः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। आशासे त्वमपि कुशलः असि। मम संस्कृतस्य
परीक्षा समीपे एव अस्ति। अतः अहं प्रतिदिनं संस्कृतविषयस्य
अध्ययनं करोमि। अहं शब्दरूपाणां, धातुरूपाणां तथा सन्धि-समासानां
अभ्यासं करोमि। पाठानां पुनरावृत्तिं अपि करोमि। अहं समयस्य
सदुपयोगं कृत्वा परीक्षायाः तयारीं करोमि।
गृहे सर्वेभ्यः मम नमस्कारं कथय।
तव प्रियः मित्रः
प्रश्न 19. निबन्धलेखनम्।
(क) वसन्तऋतुः
वसन्तऋतुः मम प्रियः ऋतुः अस्ति। वसन्तऋतौ वातावरणं अतीव
सुन्दरं भवति। वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति। विविधवर्णानि
पुष्पाणि विकसन्ति। कोकिलाः मधुरं कूजन्ति। सर्वत्र हरितिमा
दृश्यते। वसन्तऋतुः सर्वेषां मनांसि आनन्दयति। अतः वसन्तऋतुः
अतीव रमणीयः अस्ति।
(ख) मम परिवारः
मम परिवारः सुखी परिवारः अस्ति। मम परिवारे माता, पिता,
भ्राता तथा भगिनी च सन्ति। सर्वे सदस्याः परस्परं प्रेम्णा
व्यवहरन्ति। माता मम पालनं करोति। पिता अस्माकं आवश्यकतानां
पूर्तिं करोति। वयं सर्वे मिलित्वा उत्सवान् आनन्देन आचरामः।
मम परिवारः मम अतीव प्रियः अस्ति।
(ग) सदाचारः
सदाचारः मानवजीवनस्य महत्त्वपूर्णः गुणः अस्ति। सदाचारी मनुष्यः
सत्यं वदति तथा सर्वेषां सम्मानं करोति। सः गुरुजनानां वृद्धानां
च आदरं करोति। सदाचारेण मनुष्यस्य चरित्रं निर्मलं भवति।
सदाचारः समाजे सम्मानं प्रापयति। अतः प्रत्येकः मनुष्यः
सदाचारी भवितुम् प्रयत्नं कुर्यात्।
(घ) विद्यार्थीजीवनम्
विद्यार्थीजीवनं जीवनस्य महत्त्वपूर्णः कालः अस्ति। अस्मिन् काले
विद्यार्थी ज्ञानं प्राप्नोति। विद्यार्थी नियमितरूपेण अध्ययनं
कुर्यात् तथा गुरुजनानां सम्मानं कुर्यात्। समयस्य सदुपयोगः,
अनुशासनम् तथा परिश्रमः विद्यार्थीजीवनस्य महत्त्वपूर्णाः
गुणाः सन्ति। परिश्रमेण विद्यार्थी स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
अतः विद्यार्थीजीवनं सफलजीवनस्य आधारः अस्ति।
