नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आप सभी विद्यार्थियों के लिए Class 9th Sanskrit Set B Trimasik Paper 2026 का एक पेपर लेकर आ चुका हूँ। जैसा की त्रैमासिक परीक्षा प्रारंभ हो चुकी है और कल सुबह आपका संस्कृत का पेपर है और यदि आप Class 9th Sanskrit Set B Trimasik Paper 2026 की तैयारी कर रहे हैं, तो यह पेपर आपके लिए काफी उपयोगी हो सकता है।विद्यार्थियों जैसा की संस्कृत के पेपर की बहुत आवश्यकता है इसलिए मैं Class 9th Sanskrit Set B Trimasik Paper 2026 परीक्षा का पेपर लेकर आ चुका हूं इस पेपर का संपूर्ण सॉल्यूशन भी आपको मैं देने वाला हूं संबंधित प्रश्न पत्र आपके ब्लूप्रिंट के अनुसार तैयार किया गया है जो माध्यमिक शिक्षा मंडल भोपाल द्वारा त्रैमासिक परीक्षा के लिए बनाया गया है
Class 9th Sanskrit Set B Trimasik Paper 2026
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
समय – 03 घंटे पूर्णांक – 75
निर्देशाः –
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
- प्रश्नानां उत्तराणि स्पष्टतया लिखन्तु।
- यथानिर्देशं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु।
- प्रत्येकस्य प्रश्नस्य अंकाः तस्य सम्मुखे प्रदत्ताः सन्ति।
प्रश्न 1. शब्दरूपाणि तथा अव्ययानि लिखत। 6×1=6
(क) ‘बालक’ शब्दस्य प्रथमा-विभक्तेः द्विवचनं लिखत।
(ख) ‘लता’ शब्दस्य द्वितीया-विभक्तेः बहुवचनं लिखत।
(ग) ‘फल’ शब्दस्य सप्तमी-विभक्तेः एकवचनं लिखत।
(घ) ‘नदी’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः एकवचनं लिखत।
(ङ) रिक्तस्थाने उचितम् अव्ययपदं लिखत –
बालकः ________ विद्यालयं गच्छति। (अद्य/कदा)
(च) रिक्तस्थाने उचितम् अव्ययपदं लिखत –
सः ________ गृहं गच्छति। (शीघ्रम्/कुतः)
प्रश्न 2. धातुरूपाणि तथा उपसर्गान् लिखत। 6×1=6
(क) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष बहुवचनं लिखत।
(ख) ‘गम्’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष एकवचनं लिखत।
(ग) ‘भू’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनं लिखत।
(घ) ‘कृ’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष बहुवचनं लिखत।
(ङ) ‘आगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गं लिखत।
(च) ‘प्रविशति’ इत्यत्र उपसर्गं लिखत।
प्रश्न 3. समासं तथा सन्धिं कुरुत। 6×1=6
(क) राज्ञः पुत्रः – समस्तपदं लिखत।
(ख) नीलं कमलम् – समस्तपदं लिखत।
(ग) ग्रामस्य समीपम् – समस्तपदं लिखत।
(घ) विद्या + आलयः – सन्धिं कुरुत।
(ङ) देव + इन्द्रः – सन्धिं कुरुत।
(च) महा + उत्सवः – सन्धिं कुरुत।
प्रश्न 4. पर्यायपदानि, विलोमपदानि तथा विशेषण-विशेष्यं लिखत। 6×1=6
(क) ‘सूर्यः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदं लिखत।
(ख) ‘जलम्’ इत्यस्य एकं पर्यायपदं लिखत।
(ग) ‘सुखम्’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(घ) ‘नवीनः’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(ङ) ‘सुन्दरं पुष्पम्’ इत्यत्र विशेषणपदं किम्?
(च) ‘सुन्दरं पुष्पम्’ इत्यत्र विशेष्यपदं किम्?
प्रश्न 5. एकपदेन उत्तरत तथा प्रत्यययुक्तं पदं लिखत। 6×1=6
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठस्य ऋतुः का अस्ति?
(ख) स्वर्णकाकः कस्य वर्णस्य आसीत्?
(ग) गोदोहनस्य मुख्यः संदेशः कः अस्ति?
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे केषां शिक्षाणां वर्णनम् अस्ति?
(ङ) ‘पठ् + क्त्वा’ इत्यस्य रूपं लिखत।
(च) ‘गम् + तुमुन्’ इत्यस्य रूपं लिखत।
प्रश्न 6. अधोलिखितेषु प्रश्नेषु पञ्चानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत। 5×2=10
(क) वसन्तऋतौ वृक्षाणां दशा कीदृशी भवति?
(ख) स्वर्णकाकस्य दर्शनात् बालिकायाः मनसि कः भावः उत्पन्नः?
(ग) स्वर्णकाकः बालिकायै किं दत्तवान्?
(घ) लोभस्य परिणामः कथं भवति?
(ङ) गोदोहनपाठात् अस्माभिः किं शिक्षितव्यम्?
(च) समयस्य सदुपयोगः कथं करणीयः?
(छ) सूक्तिमौक्तिकस्य सूक्तयः मनुष्यं किं शिक्षयन्ति?
प्रश्न 7. रेखाङ्कितपदस्य आधारेण प्रश्ननिर्माणं कुरुत। 2
(क) बालिका स्वर्णकाकात् स्वर्णमुद्राः प्राप्नोति।
अथवा
(ख) कृषकः प्रातःकाले गोदोहं करोति।
प्रश्न 8. अधोलिखितवाक्येषु कः कं प्रति कथयति इति लिखत। 2
(क) “भवती लोभं मा करोतु।”
(ख) “समयस्य सदुपयोगः कुरु।”
प्रश्न 9. अधोलिखितवाक्यानां घटनाक्रमानुसारं संयोजनं कुरुत। 2
(क) बालिका स्वर्णकाकस्य अनुगमनं करोति।
(ख) बालिका वृक्षस्य समीपे गच्छति।
(ग) स्वर्णकाकः तस्यै स्वर्णमुद्राः ददाति।
(घ) बालिका स्वर्णकाकं पश्यति।
उत्तराणि उचितक्रमेण लिखत।
प्रश्न 10. कथायाः घटनां उचितेन पदेन पूरयत। 2
(क) बालिका ________ समीपं गच्छति।
(ख) स्वर्णकाकः तस्यै ________ ददाति।
अथवा
सुभाषितानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) विद्या ________ ददाति।
(ख) ________ विनयः जायते।
प्रश्न 11. अशुद्धकारकाणां संशोधनं कुरुत। 2
(क) रामः गुरुः नमति।
(ख) बालकः मित्रेण पुस्तकं ददाति।
प्रश्न 12. पाठानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत। 2
(क) वसन्तसमये ________ विकसितानि भवन्ति।
(ख) गोदोहनस्य कार्यं ________ करणीयम्।
प्रश्न 13. वाक्यपरिवर्तनं कुरुत। 2
(क) बालकः पुस्तकं पठति।
बहुवचने परिवर्तयत।
(ख) छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति।
एकवचने परिवर्तयत।
प्रश्न 14. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
एकः कृषकः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय स्वकार्यं करोति। सः समयस्य
विशेषं महत्त्वं जानाति। सः समये क्षेत्रं गच्छति, पशूनां पालनं करोति
तथा परिश्रमेण अन्नस्य उत्पादनं करोति। तस्य जीवनं परिश्रमस्य
समयपालनस्य च उदाहरणम् अस्ति।
(क) कृषकः कदा उत्थाय स्वकार्यं करोति?
(ख) कृषकः कस्य महत्त्वं जानाति?
(ग) कृषकस्य जीवनं कस्य उदाहरणम् अस्ति?
प्रश्न 15. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति
कार्याणि न मनोरथैः।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य
प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥
(क) कार्याणि केन सिद्ध्यन्ति?
(ख) कार्याणि कैः न सिद्ध्यन्ति?
(ग) कस्य मुखे मृगाः न प्रविशन्ति?
प्रश्न 16. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 3
माता – पुत्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
पुत्रः – अहं विद्यालयं गच्छामि।
माता – किं त्वं पाठं पठसि?
पुत्रः – आम्, अहं प्रतिदिनं पाठं पठामि।
माता – साधु! समयस्य सदुपयोगं कुरु।
(क) पुत्रः कुत्र गच्छति?
(ख) पुत्रः प्रतिदिनं किं करोति?
(ग) माता पुत्रं किं उपदिशति?
प्रश्न 17. अधोलिखितम् अपठितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत। 4
एकस्मिन् नगरे एकः छात्रः निवसति स्म। सः अतीव परिश्रमी आसीत्।
सः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय अध्ययनं करोति स्म। सः समयस्य
कदापि दुरुपयोगं न करोति स्म। सः गुरूणां सम्मानं करोति स्म।
परीक्षायां सः उत्तमान् अंकान् प्राप्तवान्। सर्वे तस्य प्रशंसां
कुर्वन्ति स्म।
(क) छात्रः कुत्र निवसति स्म?
(ख) सः प्रतिदिनं कदा उत्थाय अध्ययनं करोति स्म?
(ग) छात्रः केषां सम्मानं करोति स्म?
(घ) परीक्षायां सः कान् प्राप्तवान्?
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम् लिखत। 4
(क) संस्कृतविषये अधिकज्ञानप्राप्तये प्रधानाचार्याय अतिरिक्तकक्षायाः
आयोजनार्थम् आवेदनपत्रं लिखत।
अथवा
(ख) त्रैमासिकपरीक्षायाः तयारीं वर्णयन् मित्राय पत्रं लिखत।
प्रश्न 19. अधोलिखितेषु विषयेषु कमपि एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतेन निबन्धं लिखत। 4
(क) मम विद्यालयः
(ख) वृक्षाणां महत्त्वम्
(ग) परिश्रमस्य महत्त्वम्
(घ) समयस्य सदुपयोगः
समाप्तम्
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
सम्पूर्ण समाधान
प्रश्न 1. शब्दरूपाणि तथा अव्ययानि लिखत।
(क) ‘बालक’ शब्दस्य प्रथमा-विभक्तेः द्विवचनम्।
उत्तर – बालकौ।
(ख) ‘लता’ शब्दस्य द्वितीया-विभक्तेः बहुवचनम्।
उत्तर – लताः।
(ग) ‘फल’ शब्दस्य सप्तमी-विभक्तेः एकवचनम्।
उत्तर – फले।
(घ) ‘नदी’ शब्दस्य तृतीया-विभक्तेः एकवचनम्।
उत्तर – नद्या।
(ङ) बालकः ________ विद्यालयं गच्छति। (अद्य/कदा)
उत्तर – अद्य।
पूर्ण वाक्यम् – बालकः अद्य विद्यालयं गच्छति।
(च) सः ________ गृहं गच्छति। (शीघ्रम्/कुतः)
उत्तर – शीघ्रम्।
पूर्ण वाक्यम् – सः शीघ्रं गृहं गच्छति।
प्रश्न 2. धातुरूपाणि तथा उपसर्गान् लिखत।
(क) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष बहुवचनम्।
उत्तर – पठन्ति।
(ख) ‘गम्’ धातोः लट् लकारे मध्यमपुरुष एकवचनम्।
उत्तर – गच्छसि।
(ग) ‘भू’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनम्।
उत्तर – भवति।
(घ) ‘कृ’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष बहुवचनम्।
उत्तर – कुर्वन्ति।
(ङ) ‘आगच्छति’ इत्यत्र उपसर्गः।
उत्तर – आ।
(च) ‘प्रविशति’ इत्यत्र उपसर्गः।
उत्तर – प्र।
प्रश्न 3. समासं तथा सन्धिं कुरुत।
(क) राज्ञः पुत्रः – समस्तपदम्।
उत्तर – राजपुत्रः।
(ख) नीलं कमलम् – समस्तपदम्।
उत्तर – नीलकमलम्।
(ग) ग्रामस्य समीपम् – समस्तपदम्।
उत्तर – ग्रामसमीपम्।
(घ) विद्या + आलयः – सन्धिः।
उत्तर – विद्यालयः।
(ङ) देव + इन्द्रः – सन्धिः।
उत्तर – देवेन्द्रः।
(च) महा + उत्सवः – सन्धिः।
उत्तर – महोत्सवः।
प्रश्न 4. पर्यायपदानि, विलोमपदानि तथा विशेषण-विशेष्यं लिखत।
(क) ‘सूर्यः’ इत्यस्य एकं पर्यायपदम्।
उत्तर – रविः।
(ख) ‘जलम्’ इत्यस्य एकं पर्यायपदम्।
उत्तर – नीरम्।
(ग) ‘सुखम्’ इत्यस्य विलोमपदम्।
उत्तर – दुःखम्।
(घ) ‘नवीनः’ इत्यस्य विलोमपदम्।
उत्तर – पुरातनः।
(ङ) ‘सुन्दरं पुष्पम्’ इत्यत्र विशेषणपदम्।
उत्तर – सुन्दरम्।
(च) ‘सुन्दरं पुष्पम्’ इत्यत्र विशेष्यपदम्।
उत्तर – पुष्पम्।
प्रश्न 5. एकपदेन उत्तरत तथा प्रत्यययुक्तं पदं लिखत।
(क) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठस्य ऋतुः का अस्ति?
उत्तर – वसन्तऋतुः।
(ख) स्वर्णकाकः कस्य वर्णस्य आसीत्?
उत्तर – स्वर्णवर्णस्य।
(ग) गोदोहनस्य मुख्यः संदेशः कः अस्ति?
उत्तर – समयपालनम्।
(घ) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे केषां शिक्षाणां वर्णनम् अस्ति?
उत्तर – सदाचारस्य।
(ङ) ‘पठ् + क्त्वा’ इत्यस्य रूपम्।
उत्तर – पठित्वा।
(च) ‘गम् + तुमुन्’ इत्यस्य रूपम्।
उत्तर – गन्तुम्।
प्रश्न 6. प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(क) वसन्तऋतौ वृक्षाणां दशा कीदृशी भवति?
उत्तर – वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति तथा पुष्पाणि विकसन्ति। वृक्षाः शोभायमानाः भवन्ति।
(ख) स्वर्णकाकस्य दर्शनात् बालिकायाः मनसि कः भावः उत्पन्नः?
उत्तर – स्वर्णकाकस्य दर्शनात् बालिकायाः मनसि आश्चर्यस्य तथा लोभस्य भावः उत्पन्नः।
(ग) स्वर्णकाकः बालिकायै किं दत्तवान्?
उत्तर – स्वर्णकाकः बालिकायै स्वर्णमुद्राः दत्तवान्।
(घ) लोभस्य परिणामः कथं भवति?
उत्तर – लोभस्य परिणामः सदैव दुःखदः भवति। लोभेन मनुष्यः अनेकानि कष्टानि प्राप्नोति।
(ङ) गोदोहनपाठात् अस्माभिः किं शिक्षितव्यम्?
उत्तर – गोदोहनपाठात् अस्माभिः समयस्य सदुपयोगः तथा समयपालनं शिक्षितव्यम्।
(च) समयस्य सदुपयोगः कथं करणीयः?
उत्तर – समयस्य सदुपयोगः अध्ययनाय, परिश्रमाय तथा आवश्यककार्याणां समये सम्पादनाय करणीयः।
(छ) सूक्तिमौक्तिकस्य सूक्तयः मनुष्यं किं शिक्षयन्ति?
उत्तर – सूक्तिमौक्तिकस्य सूक्तयः मनुष्यं सत्यं, सदाचारं, विनयं तथा परिश्रमं शिक्षयन्ति।
प्रश्न 7. रेखाङ्कितपदस्य आधारेण प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(क) बालिका स्वर्णकाकात् स्वर्णमुद्राः प्राप्नोति।
उत्तर – बालिका कस्मात् स्वर्णमुद्राः प्राप्नोति?
(ख) कृषकः प्रातःकाले गोदोहं करोति।
उत्तर – कृषकः कदा गोदोहं करोति?
प्रश्न 8. अधोलिखितवाक्येषु कः कं प्रति कथयति इति लिखत।
(क) “भवती लोभं मा करोतु।”
उत्तर – स्वर्णकाकः बालिकां प्रति कथयति।
(ख) “समयस्य सदुपयोगः कुरु।”
उत्तर – माता पुत्रं प्रति कथयति।
प्रश्न 9. घटनाक्रमानुसारं संयोजनं कुरुत।
दिए गए वाक्यों का सही क्रम –
(ख) बालिका वृक्षस्य समीपे गच्छति।
(घ) बालिका स्वर्णकाकं पश्यति।
(क) बालिका स्वर्णकाकस्य अनुगमनं करोति।
(ग) स्वर्णकाकः तस्यै स्वर्णमुद्राः ददाति।
उत्तर – ख → घ → क → ग।
प्रश्न 10. कथायाः घटनां उचितेन पदेन पूरयत।
(क) बालिका ________ समीपं गच्छति।
उत्तर – वृक्षस्य।
पूर्ण वाक्यम् – बालिका वृक्षस्य समीपं गच्छति।
(ख) स्वर्णकाकः तस्यै ________ ददाति।
उत्तर – स्वर्णमुद्राः।
पूर्ण वाक्यम् – स्वर्णकाकः तस्यै स्वर्णमुद्राः ददाति।
अथवा
सुभाषितानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) विद्या ________ ददाति।
उत्तर – विनयम्।
(ख) ________ विनयः जायते।
उत्तर – विद्यया।
प्रश्न 11. अशुद्धकारकाणां संशोधनं कुरुत।
(क) रामः गुरुः नमति।
उत्तर – रामः गुरवे नमति।
(ख) बालकः मित्रेण पुस्तकं ददाति।
उत्तर – बालकः मित्राय पुस्तकं ददाति।
प्रश्न 12. पाठानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) वसन्तसमये ________ विकसितानि भवन्ति।
उत्तर – पुष्पाणि।
पूर्ण वाक्यम् – वसन्तसमये पुष्पाणि विकसितानि भवन्ति।
(ख) गोदोहनस्य कार्यं ________ करणीयम्।
उत्तर – समये।
पूर्ण वाक्यम् – गोदोहनस्य कार्यं समये करणीयम्।
प्रश्न 13. वाक्यपरिवर्तनं कुरुत।
(क) बालकः पुस्तकं पठति।
बहुवचने परिवर्तयत।
उत्तर – बालकाः पुस्तकं पठन्ति।
(ख) छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति।
एकवचने परिवर्तयत।
उत्तर – छात्रः विद्यालयं गच्छति।
प्रश्न 14. गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
गद्यांश –
एकः कृषकः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय स्वकार्यं करोति। सः समयस्य विशेषं महत्त्वं जानाति। सः समये क्षेत्रं गच्छति, पशूनां पालनं करोति तथा परिश्रमेण अन्नस्य उत्पादनं करोति। तस्य जीवनं परिश्रमस्य समयपालनस्य च उदाहरणम् अस्ति।
(क) कृषकः कदा उत्थाय स्वकार्यं करोति?
उत्तर – कृषकः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय स्वकार्यं करोति।
(ख) कृषकः कस्य महत्त्वं जानाति?
उत्तर – कृषकः समयस्य महत्त्वं जानाति।
(ग) कृषकस्य जीवनं कस्य उदाहरणम् अस्ति?
उत्तर – कृषकस्य जीवनं परिश्रमस्य समयपालनस्य च उदाहरणम् अस्ति।
प्रश्न 15. पद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
पद्यांश –
उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति
कार्याणि न मनोरथैः।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य
प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥
(क) कार्याणि केन सिद्ध्यन्ति?
उत्तर – कार्याणि उद्यमेन सिद्ध्यन्ति।
(ख) कार्याणि कैः न सिद्ध्यन्ति?
उत्तर – कार्याणि मनोरथैः न सिद्ध्यन्ति।
(ग) कस्य मुखे मृगाः न प्रविशन्ति?
उत्तर – सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः न प्रविशन्ति।
प्रश्न 16. नाट्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
रामः – भो मित्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
मोहनः – अहं विद्यालयं गच्छामि।
रामः – किं त्वं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छसि?
मोहनः – आम्, अहं प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छामि।
माता – पुत्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
पुत्रः – अहं विद्यालयं गच्छामि।
(क) पुत्रः कुत्र गच्छति?
उत्तर – पुत्रः विद्यालयं गच्छति।
(ख) पुत्रः प्रतिदिनं किं करोति?
उत्तर – पुत्रः प्रतिदिनं पाठं पठति।
(ग) माता पुत्रं किम् उपदिशति?
उत्तर – माता पुत्रं समयस्य सदुपयोगं कर्तुम् उपदिशति।
प्रश्न 17. अपठित गद्यांशस्य उत्तराणि लिखत।
गद्यांश –
एकस्मिन् नगरे एकः छात्रः निवसति स्म। सः अतीव परिश्रमी आसीत्। सः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय अध्ययनं करोति स्म। सः समयस्य कदापि दुरुपयोगं न करोति स्म। सः गुरूणां सम्मानं करोति स्म। परीक्षायां सः उत्तमान् अंकान् प्राप्तवान्। सर्वे तस्य प्रशंसां कुर्वन्ति स्म।
(क) छात्रः कुत्र निवसति स्म?
उत्तर – छात्रः एकस्मिन् नगरे निवसति स्म।
(ख) सः प्रतिदिनं कदा उत्थाय अध्ययनं करोति स्म?
उत्तर – सः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय अध्ययनं करोति स्म।
(ग) छात्रः केषां सम्मानं करोति स्म?
उत्तर – छात्रः गुरूणां सम्मानं करोति स्म।
(घ) परीक्षायां सः कान् प्राप्तवान्?
उत्तर – परीक्षायां सः उत्तमान् अंकान् प्राप्तवान्।
प्रश्न 18. पत्रम् / आवेदनपत्रम्।
(क) संस्कृतविषये अधिकज्ञानप्राप्तये प्रधानाचार्याय अतिरिक्तकक्षायाः आयोजनार्थम् आवेदनपत्रम्।
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्यमहोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
__________।
विषयः – संस्कृतविषये अतिरिक्तकक्षायाः आयोजनार्थम् आवेदनपत्रम्।
महोदय!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अस्माकं संस्कृतविषयस्य परीक्षा समीपे अस्ति। संस्कृतविषये अधिकज्ञानप्राप्तये अस्माकं अतिरिक्तकक्षायाः आवश्यकता अस्ति। अतः कृपया संस्कृतविषयस्य अतिरिक्तकक्षाणाम् आयोजनं कर्तुं व्यवस्था करोतु।
भवदीयः
नाम – __________
कक्षा – 9वीं
दिनाङ्कः – __________
अथवा
(ख) त्रैमासिकपरीक्षायाः तयारीं वर्णयन् मित्राय पत्रम्।
प्रिय मित्र रमेश!
सप्रेम नमस्कारः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। मम त्रैमासिकपरीक्षा समीपे एव अस्ति। अतः अहं प्रतिदिनं समयसारिणीं निर्माय अध्ययनं करोमि। सर्वेषां विषयाणां पुनरावृत्तिं करोमि। संस्कृतविषये शब्दरूपाणां, धातुरूपाणां तथा व्याकरणस्य विशेषरूपेण अभ्यासं करोमि। अहं समयस्य सदुपयोगं करीत्वा परीक्षायाः तयारीं करोमि। आशासे यत् मम परीक्षा उत्तमा भविष्यति।
गृहे सर्वेभ्यः मम नमस्कारं कथय।
तव प्रियः मित्रः
प्रश्न 19. निबन्धलेखनम्।
(क) मम विद्यालयः
मम विद्यालयः अतीव सुन्दरः अस्ति। मम विद्यालये विशालं भवनम् अस्ति। विद्यालये पुस्तकालयः, प्रयोगशाला, क्रीडाक्षेत्रं च अस्ति। अस्माकं शिक्षकाः योग्याः स्नेहशीलाः च सन्ति। ते अस्मान् प्रेम्णा पाठयन्ति। विद्यालये विभिन्नाः शैक्षणिकाः सांस्कृतिकाः च गतिविधयः भवन्ति। अहं प्रतिदिनं समयेन विद्यालयं गच्छामि। मम विद्यालयः मम अतीव प्रियः अस्ति।
(ख) वृक्षाणां महत्त्वम्
वृक्षाः अस्माकं जीवनस्य आधाराः सन्ति। ते अस्मभ्यं प्राणवायुम् ददति। वृक्षाः फलानि, पुष्पाणि, काष्ठं च ददति। ते पक्षिभ्यः पशुभ्यः च आश्रयं ददति। वृक्षाः वातावरणं शुद्धं कुर्वन्ति। अतः अस्माभिः अधिकाधिकाः वृक्षाः रोपणीयाः। वृक्षाणां रक्षणं सर्वेषां कर्तव्यम् अस्ति।
(ग) परिश्रमस्य महत्त्वम्
परिश्रमः सफलतायाः मुख्यं साधनम् अस्ति। परिश्रमेण मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति। विद्यार्थी अपि परिश्रमेण परीक्षायां उत्तमान् अंकान् प्राप्तुं शक्नोति। केवलं मनोरथैः सफलता न प्राप्यते। अतः प्रत्येकः मनुष्यः परिश्रमी भवेत्। परिश्रमस्य फलम् सदैव मधुरं भवति।
(घ) समयस्य सदुपयोगः
समयः अतीव मूल्यवान् अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति। अतः अस्माभिः समयस्य सदुपयोगः करणीयः। विद्यार्थी समयसारिणीं निर्माय नियमितरूपेण अध्ययनं कुर्यात्। समयस्य पालनं करणेन कार्याणि समये पूर्णानि भवन्ति। समयस्य दुरुपयोगेन हानिः भवति। अतः सर्वैः समयस्य महत्त्वं ज्ञात्वा समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
