नमस्कार विद्यार्थियों! मैं आप सभी के लिए Class 9th Sanskrit Trimasik Paper 2026 का एक पेपर लेकर आ चुका हूँ। यदि आप Class 9th Sanskrit Trimasik Paper 2026 की तैयारी कर रहे हैं, तो यह पेपर आपके लिए काफी उपयोगी हो सकता है। विद्यार्थियों जैसा की माह सितंबर में दिन गुरुवार 10 तारीख को से आपकी त्रैमासिक परीक्षाएं स्टार्ट हो रही हैं और पहला ही पेपर संस्कृत का होने वाला है इसलिए आपको हिन्दी के पेपर की कॉपी आवश्यकता है इसलिए मैं Class 9th Sanskrit Trimasik Paper 2026 लेकर आ चुका हूं इस पेपर का संपूर्ण सॉल्यूशन भी आप को मैं देने वाला हूं
| विवरण | जानकारी |
|---|---|
| परीक्षा बोर्ड | मध्य प्रदेश माध्यमिक शिक्षा मंडल (MPBSE) |
| कक्षा | 9वीं |
| विषय | संस्कृत |
| परीक्षा | त्रैमासिक परीक्षा |
| शैक्षणिक सत्र | 2026-27 |
| पेपर | Class 9th Sanskrit Trimasik Paper 2026 |
| पहला गणित पेपर | 9 सितंबर 2026, गुरुवार |
| परीक्षा अवधि | 3 घंटे |
| पूर्णांक | 75 अंक |
| तैयारी सामग्री | मॉडल पेपर + उत्तर |
| आधिकारिक वेबसाइट | MPBSE.net |
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
समय – 3 घंटे पूर्णांक – 75
निर्देश –
(1) सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः।
(2) प्रश्नानुसार निर्धारित अंक प्रत्येक प्रश्न के सम्मुख दिए गए हैं।
(3) प्रश्न क्रमांक 6 से 23 तक आंतरिक विकल्प दिए गए हैं।
(4) प्रश्न क्रमांक 1 से 5 तक प्रत्येक प्रश्न 6 अंकों का है।
(5) प्रश्न क्रमांक 6 से 17 तक प्रत्येक प्रश्न 2 अंकों का है।
(6) प्रश्न क्रमांक 18 से 20 तक प्रत्येक प्रश्न 3 अंकों का है।
(7) प्रश्न क्रमांक 21 से 23 तक प्रत्येक प्रश्न 4 अंकों का है।
प्रश्न 1. उचित विकल्पं चित्वा लिखत – 6
(1) ‘बालकः’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
(अ) क
(ब) लक
(स) अक
(द) बाल
(2) ‘अत्र’ इति पदं किम् अस्ति?
(अ) संज्ञा
(ब) सर्वनाम
(स) अव्ययम्
(द) विशेषणम्
(3) ‘रामस्य’ पदे का विभक्तिः अस्ति?
(अ) प्रथमा
(ब) द्वितीया
(स) तृतीया
(द) षष्ठी
(4) ‘देव + आलयः’ इत्यस्य सन्धियुक्तं रूपम् अस्ति –
(अ) देवालयः
(ब) देवाल्यः
(स) देवआलयः
(द) देवालयम्
(5) ‘सु + उक्तिः’ इत्यस्य सन्धियुक्तं रूपम् अस्ति –
(अ) सूक्तिः
(ब) सुवक्तिः
(स) सुक्ति
(द) सोक्तिः
(6) ‘स्वर्णकाकः’ पाठस्य मुख्यविषयः कः अस्ति?
(अ) लोभस्य दुष्परिणामः
(ब) युद्धम्
(स) वर्षाकालः
(द) क्रीडा
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत – 6
(1) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनस्य रूपम् __________ अस्ति।
(2) ‘बालकः’ शब्दस्य स्त्रीलिङ्गरूपम् __________ अस्ति।
(3) ‘रामः विद्यालयं गच्छति’ इत्यत्र ‘रामः’ पदं __________ विभक्तौ अस्ति।
(4) ‘नदी’ शब्दः __________ लिङ्गस्य अस्ति।
(5) ‘देव + इन्द्रः’ इत्यस्य सन्धियुक्तं रूपम् __________ अस्ति।
(6) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे अनेकाः __________ सन्ति।
प्रश्न 3. युग्मं मेलयत – 6
(अ) (ब)
(1) भारतीवसन्तगीतिः (क) लोभस्य फलम्
(2) स्वर्णकाकः (ख) सुभाषितानि
(3) गोदोहनम् (ग) वसन्तऋतुः
(4) सूक्तिमौक्तिकम् (घ) दुग्धम्
(5) अत्र (ङ) अव्ययम्
(6) रामस्य (च) षष्ठी विभक्तिः
प्रश्न 4. एकपदेन उत्तरं लिखत – 6
(1) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे कस्य वर्णनम् अस्ति?
(2) स्वर्णकाकः किं खादितुम् इच्छति?
(3) गोदोहनस्य समयः कः आसीत्?
(4) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे कस्य महत्त्वं प्रतिपादितम् अस्ति?
(5) ‘रामस्य’ पदे का विभक्तिः अस्ति?
(6) संधिः कयोः वर्णयोः मेलनेन भवति?
प्रश्न 5. शुद्धम् अशुद्धं च लिखत – 6
(1) ‘अत्र’ इति अव्ययपदम् अस्ति।
(2) ‘रामस्य’ इति तृतीया विभक्तेः रूपम् अस्ति।
(3) ‘नदी’ स्त्रीलिङ्गशब्दः अस्ति।
(4) ‘देवालयः’ इत्यत्र सन्धिः अस्ति।
(5) ‘बालकौ’ इति एकवचनस्य रूपम् अस्ति।
(6) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे सुभाषितानां वर्णनम् अस्ति।
प्रश्न 6. ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठस्य मुख्यभावः कः अस्ति? 2
अथवा
वसन्तऋतौ प्रकृतौ के परिवर्तनाः भवन्ति?
प्रश्न 7. स्वर्णकाकः बालिकायै किं ददाति? 2
अथवा
बालिका स्वर्णकाकात् किं प्रार्थयति?
प्रश्न 8. ‘गोदोहनम्’ पाठस्य मुख्यसन्देशः कः अस्ति? 2
अथवा
गोपालकः समयस्य सदुपयोगं कथं करोति?
प्रश्न 9. सूक्तयः अस्माकं जीवने कथं उपयोगिन्यः भवन्ति? 2
अथवा
‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठात् का शिक्षा प्राप्यते?
प्रश्न 10. वर्णाः कति प्रकाराः भवन्ति? 2
अथवा
स्वरवर्णानां नामानि लिखत।
प्रश्न 11. संज्ञा का अस्ति? उदाहरणेन स्पष्टयत। 2
अथवा
संज्ञा तथा सर्वनामयोः भेदं लिखत।
प्रश्न 12. सन्धिः का अस्ति? 2
अथवा
सन्धेः प्रमुखाः भेदाः के सन्ति?
प्रश्न 13. अधोलिखितयोः पदयोः सन्धिं कुरुत – 2
(1) विद्या + आलयः
(2) महा + ईश्वरः
अथवा
सन्धिविच्छेदं कुरुत –
(1) विद्यालयः
(2) महेश्वरः
प्रश्न 14. रामशब्दस्य प्रथमा विभक्तेः त्रयः वचनरूपाणि लिखत। 2
अथवा
लता शब्दस्य प्रथमा विभक्तेः त्रयः वचनरूपाणि लिखत।
प्रश्न 15. अधोलिखितानि पदानि उचितरूपेण पूरयत – 2
(1) ________ विद्यालयं गच्छति। (राम)
(2) ________ फलम् खादति। (बालक)
अथवा
उचितं शब्दरूपं लिखत –
(1) ________ पुस्तकं पठति। (बालिका)
(2) ________ जलं पिबन्ति। (बालकाः)
प्रश्न 16. अधोलिखितवाक्यानि क्रमं योजयत – 2
(1) बालिका विद्यालयं गच्छति।
(2) सा प्रातः शीघ्रं उत्तिष्ठति।
(3) तत्र सा अध्ययनं करोति।
(4) सायंकाले सा गृहं प्रत्यागच्छति।
अथवा
अधोलिखितानि वाक्यानि उचितक्रमेण लिखत –
(1) सः भोजनं करोति।
(2) सः विद्यालयं गच्छति।
(3) सः प्रातः उत्तिष्ठति।
(4) सः सायंकाले गृहं आगच्छति।
प्रश्न 17. संस्कृते अनुवादं कुरुत – 2
(1) राम विद्यालय जाता है।
(2) बालक पुस्तक पढ़ता है।
अथवा
हिन्दी में अनुवाद कीजिए –
(1) बालिका उद्याने क्रीडति।
(2) छात्राः संस्कृतं पठन्ति।
प्रश्न 18. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत – 3
एकस्मिन् ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री वसति स्म। तस्याः एका दुहिता आसीत्। एकदा सा बालिका जलम् आनेतुं नदीं गच्छति स्म। मार्गे सा एकं स्वर्णवर्णं काकं अपश्यत्। काकः तस्याः समीपम् आगत्य तां मधुरैः वचनैः सम्बोधितवान्।
प्रश्नाः –
(1) ग्रामे का वसति स्म?
(2) वृद्धायाः का आसीत्?
(3) बालिका कुत्र गच्छति स्म?
अथवा
एकदा एकः कृषकः प्रातःकाले क्षेत्रं गच्छति स्म। सः परिश्रमेण भूमिं कृषति स्म। सः जानाति स्म यत् परिश्रमस्य फलम् अवश्यं प्राप्यते।
प्रश्नाः –
(1) कृषकः कुत्र गच्छति स्म?
(2) सः कथं भूमिं कृषति स्म?
(3) परिश्रमस्य किं फलम् अस्ति?
प्रश्न 19. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत – 3
वसन्तसमये रम्याः वृक्षाः पुष्पैः सुशोभिताः।
मधुपाः मधुरं गीतं गायन्ति मन्दमारुते॥
प्रश्नाः –
(1) कदा वृक्षाः सुशोभिताः भवन्ति?
(2) के मधुरं गीतं गायन्ति?
(3) केन वृक्षाः सुशोभिताः भवन्ति?
अथवा
सत्यं वदेत् प्रियं वदेत्,
न वदेत् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं वदेत्,
एष धर्मः सनातनः॥
प्रश्नाः –
(1) किं वदेत्?
(2) किं न वदेत्?
(3) एषः कः धर्मः?
प्रश्न 20. अधोलिखितं संवादं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत – 3
माता – पुत्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
पुत्रः – अहं विद्यालयं गच्छामि।
माता – किं त्वं पुस्तकं नीतवान्?
पुत्रः – आम्, अहं पुस्तकं लेखनीं च नीतवान्।
माता – समये विद्यालयात् आगच्छ।
प्रश्नाः –
(1) माता पुत्रं कुत्र गच्छसि इति पृच्छति?
(2) पुत्रः कुत्र गच्छति?
(3) पुत्रः विद्यालयं किं किं नीतवान्?
अथवा
शिक्षकः – छात्र! त्वं पाठं पठसि वा?
छात्रः – आम्, अहं पाठं पठामि।
शिक्षकः – गृहकार्यं कृतवान् वा?
छात्रः – आम्, अहं गृहकार्यं कृतवान्।
शिक्षकः – उत्तमम्। प्रतिदिनं परिश्रमं कुरु।
प्रश्नाः –
(1) शिक्षकः छात्रं किं पृच्छति?
(2) छात्रः किं पठति?
(3) छात्रः किं कृतवान्?
प्रश्न 21. अधोलिखितम् अपठितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत – 4
एकः बालकः प्रतिदिनं प्रातःकाले शीघ्रम् उत्तिष्ठति। सः स्नानं कृत्वा देवस्य प्रार्थनां करोति। ततः सः विद्यालयं गच्छति। विद्यालये सः गुरूणां सम्मानं करोति तथा मित्रैः सह अध्ययनं करोति। सः सदैव सत्यं वदति, समयस्य पालनं करोति च। अतः सर्वे शिक्षकाः तं बालकं प्रशंसन्ति।
प्रश्नाः –
(1) बालकः कदा उत्तिष्ठति?
(2) स्नानानन्तरं सः किं करोति?
(3) विद्यालये सः केषां सम्मानं करोति?
(4) शिक्षकाः बालकं किमर्थं प्रशंसन्ति?
अथवा
एकस्मिन् उद्याने बहवः वृक्षाः सन्ति। तेषु वृक्षेषु विविधाः पक्षिणः निवसन्ति। प्रातःकाले पक्षिणः मधुरं कूजन्ति। उद्यानस्य समीपे एकः सरोवरः अपि अस्ति। तत्र बालकाः सायंकाले क्रीडन्ति। सर्वे जनाः उद्यानस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा प्रसन्नाः भवन्ति।
प्रश्नाः –
(1) उद्याने के सन्ति?
(2) पक्षिणः कदा कूजन्ति?
(3) उद्यानस्य समीपे किम् अस्ति?
(4) बालकाः कुत्र क्रीडन्ति?
प्रश्न 22. स्वमित्राय जन्मदिवसस्य शुभकामनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत। 4
अथवा
स्वविद्यालयस्य प्रधानाचार्याय त्रिदिनस्य अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत।
प्रश्न 23. अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतभाषायां निबन्धं लिखत। 4
(1) अस्माकं विद्यालयः
(2) पर्यावरणम्
(3) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
(4) मम प्रियः उत्सवः
कक्षा – 9वीं
विषय – संस्कृत
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
पूर्णांक – 75
सम्पूर्ण प्रश्नपत्र का समाधान
प्रश्न 1. उचित विकल्पं चित्वा लिखत।
(1) ‘बालकः’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
उत्तर – (अ) क
(2) ‘अत्र’ इति पदं किम् अस्ति?
उत्तर – (स) अव्ययम्
(3) ‘रामस्य’ पदे का विभक्तिः अस्ति?
उत्तर – (द) षष्ठी
(4) ‘देव + आलयः’ इत्यस्य सन्धियुक्तं रूपम् अस्ति –
उत्तर – (अ) देवालयः
(5) ‘सु + उक्तिः’ इत्यस्य सन्धियुक्तं रूपम् अस्ति –
उत्तर – (अ) सूक्तिः
(6) ‘स्वर्णकाकः’ पाठस्य मुख्यविषयः कः अस्ति?
उत्तर – (अ) लोभस्य दुष्परिणामः
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत।
(1) ‘पठ्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनस्य रूपम् __________ अस्ति।
उत्तर – पठति
(2) ‘बालकः’ शब्दस्य स्त्रीलिङ्गरूपम् __________ अस्ति।
उत्तर – बालिका
(3) ‘रामः विद्यालयं गच्छति’ इत्यत्र ‘रामः’ पदं __________ विभक्तौ अस्ति।
उत्तर – प्रथमा
(4) ‘नदी’ शब्दः __________ लिङ्गस्य अस्ति।
उत्तर – स्त्रीलिङ्ग
(5) ‘देव + इन्द्रः’ इत्यस्य सन्धियुक्तं रूपम् __________ अस्ति।
उत्तर – देवेन्द्रः
(6) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे अनेकाः __________ सन्ति।
उत्तर – सूक्तयः
प्रश्न 3. युग्मं मेलयत।
(1) भारतीवसन्तगीतिः – (ग) वसन्तऋतुः
(2) स्वर्णकाकः – (क) लोभस्य फलम्
(3) गोदोहनम् – (घ) दुग्धम्
(4) सूक्तिमौक्तिकम् – (ख) सुभाषितानि
(5) अत्र – (ङ) अव्ययम्
(6) रामस्य – (च) षष्ठी विभक्तिः
प्रश्न 4. एकपदेन उत्तरं लिखत।
(1) ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठे कस्य वर्णनम् अस्ति?
उत्तर – वसन्तस्य
(2) स्वर्णकाकः किं खादितुम् इच्छति?
उत्तर – धान्यम्
(3) गोदोहनस्य समयः कः आसीत्?
उत्तर – प्रातःकालः
(4) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे कस्य महत्त्वं प्रतिपादितम् अस्ति?
उत्तर – सूक्तीनाम्
(5) ‘रामस्य’ पदे का विभक्तिः अस्ति?
उत्तर – षष्ठी
(6) संधिः कयोः वर्णयोः मेलनेन भवति?
उत्तर – वर्णयोः
प्रश्न 5. शुद्धम् अशुद्धं च लिखत।
(1) ‘अत्र’ इति अव्ययपदम् अस्ति।
उत्तर – शुद्धम्
(2) ‘रामस्य’ इति तृतीया विभक्तेः रूपम् अस्ति।
उत्तर – अशुद्धम्
(3) ‘नदी’ स्त्रीलिङ्गशब्दः अस्ति।
उत्तर – शुद्धम्
(4) ‘देवालयः’ इत्यत्र सन्धिः अस्ति।
उत्तर – शुद्धम्
(5) ‘बालकौ’ इति एकवचनस्य रूपम् अस्ति।
उत्तर – अशुद्धम्
(6) ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठे सुभाषितानां वर्णनम् अस्ति।
उत्तर – शुद्धम्
प्रश्न 6. ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठस्य मुख्यभावः कः अस्ति?
उत्तर – ‘भारतीवसन्तगीतिः’ पाठस्य मुख्यभावः वसन्तऋतौ प्रकृतेः सौन्दर्यस्य वर्णनम् तथा प्रकृतिप्रेमस्य भावना अस्ति।
अथवा
वसन्तऋतौ प्रकृतौ के परिवर्तनाः भवन्ति?
उत्तर – वसन्तऋतौ वृक्षेषु नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति, पुष्पाणि विकसन्ति, कोकिलाः मधुरं कूजन्ति तथा वातावरणं रमणीयं भवति।
प्रश्न 7. स्वर्णकाकः बालिकायै किं ददाति?
उत्तर – स्वर्णकाकः बालिकायै स्वर्णमुद्राः ददाति।
अथवा
बालिका स्वर्णकाकात् किं प्रार्थयति?
उत्तर – बालिका स्वर्णकाकात् भोजनं तथा स्वर्णमुद्राः प्राप्तुं प्रार्थयति।
प्रश्न 8. ‘गोदोहनम्’ पाठस्य मुख्यसन्देशः कः अस्ति?
उत्तर – ‘गोदोहनम्’ पाठस्य मुख्यसन्देशः समयस्य सदुपयोगः तथा परिश्रमस्य महत्त्वम् अस्ति।
अथवा
गोपालकः समयस्य सदुपयोगं कथं करोति?
उत्तर – गोपालकः समयस्य सदुपयोगं कृत्वा प्रतिदिनं समये गोदोहनं करोति तथा स्वकार्यं समये पूर्णं करोति।
प्रश्न 9. सूक्तयः अस्माकं जीवने कथं उपयोगिन्यः भवन्ति?
उत्तर – सूक्तयः अस्मभ्यं जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयन्ति। ताः सदाचारस्य, सत्यस्य, परिश्रमस्य च शिक्षा ददति।
अथवा
‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठात् का शिक्षा प्राप्यते?
उत्तर – ‘सूक्तिमौक्तिकम्’ पाठात् सत्यं वदितुं, सदाचारं पालनीयम् तथा जीवनं सद्गुणैः युक्तं कर्तव्यम् इति शिक्षा प्राप्यते।
प्रश्न 10. वर्णाः कति प्रकाराः भवन्ति?
उत्तर – वर्णाः मुख्यतः द्वौ प्रकारौ भवन्ति – स्वरवर्णाः तथा व्यञ्जनवर्णाः।
अथवा
स्वरवर्णानां नामानि लिखत।
उत्तर – अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ए, ऐ, ओ, औ।
प्रश्न 11. संज्ञा का अस्ति? उदाहरणेन स्पष्टयत।
उत्तर – यस्य पदेन व्यक्ति, वस्तु, स्थान अथवा भावस्य नाम ज्ञायते तत् संज्ञापदम् कथ्यते। यथा – रामः, सीता, विद्यालयः, नदी।
अथवा
संज्ञा तथा सर्वनामयोः भेदं लिखत।
उत्तर – संज्ञापदेन व्यक्ति, वस्तु, स्थान आदि के नाम का बोध होता है, जैसे – रामः। संज्ञा के स्थान पर प्रयुक्त होने वाले शब्द सर्वनाम कहलाते हैं, जैसे – सः।
प्रश्न 12. सन्धिः का अस्ति?
उत्तर – द्वयोः वर्णयोः समीपस्थयोः मेलनेन यः विकारः भवति सः सन्धिः कथ्यते।
अथवा
सन्धेः प्रमुखाः भेदाः के सन्ति?
उत्तर – सन्धेः प्रमुखाः भेदाः सन्ति –
(1) स्वर सन्धिः
(2) व्यञ्जन सन्धिः
(3) विसर्ग सन्धिः
प्रश्न 13. अधोलिखितयोः पदयोः सन्धिं कुरुत।
(1) विद्या + आलयः
उत्तर – विद्यालयः
(2) महा + ईश्वरः
उत्तर – महेश्वरः
अथवा
सन्धिविच्छेदं कुरुत।
(1) विद्यालयः
उत्तर – विद्या + आलयः
(2) महेश्वरः
उत्तर – महा + ईश्वरः
प्रश्न 14. रामशब्दस्य प्रथमा विभक्तेः त्रयः वचनरूपाणि लिखत।
उत्तर –
एकवचन – रामः
द्विवचन – रामौ
बहुवचन – रामाः
अथवा
लता शब्दस्य प्रथमा विभक्तेः त्रयः वचनरूपाणि लिखत।
उत्तर –
एकवचन – लता
द्विवचन – लते
बहुवचन – लताः
प्रश्न 15. अधोलिखितानि पदानि उचितरूपेण पूरयत।
(1) ________ विद्यालयं गच्छति। (राम)
उत्तर – रामः विद्यालयं गच्छति।
(2) ________ फलम् खादति। (बालक)
उत्तर – बालकः फलम् खादति।
अथवा
उचितं शब्दरूपं लिखत।
(1) ________ पुस्तकं पठति। (बालिका)
उत्तर – बालिका पुस्तकं पठति।
(2) ________ जलं पिबन्ति। (बालकाः)
उत्तर – बालकाः जलं पिबन्ति।
प्रश्न 16. अधोलिखितवाक्यानि क्रमं योजयत।
उत्तर –
(2) सा प्रातः शीघ्रं उत्तिष्ठति।
(1) बालिका विद्यालयं गच्छति।
(3) तत्र सा अध्ययनं करोति।
(4) सायंकाले सा गृहं प्रत्यागच्छति।
अथवा
उत्तर –
(3) सः प्रातः उत्तिष्ठति।
(2) सः विद्यालयं गच्छति।
(1) सः भोजनं करोति।
(4) सः सायंकाले गृहं आगच्छति।
प्रश्न 17. संस्कृते अनुवादं कुरुत।
(1) राम विद्यालय जाता है।
उत्तर – रामः विद्यालयं गच्छति।
(2) बालक पुस्तक पढ़ता है।
उत्तर – बालकः पुस्तकं पठति।
अथवा
हिन्दी में अनुवाद कीजिए।
(1) बालिका उद्याने क्रीडति।
उत्तर – बालिका उद्यान में खेलती है।
(2) छात्राः संस्कृतं पठन्ति।
उत्तर – छात्र संस्कृत पढ़ते हैं।
प्रश्न 18. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(1) ग्रामे का वसति स्म?
उत्तर – ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री वसति स्म।
(2) वृद्धायाः का आसीत्?
उत्तर – वृद्धायाः एका दुहिता आसीत्।
(3) बालिका कुत्र गच्छति स्म?
उत्तर – बालिका नदीं गच्छति स्म।
अथवा
(1) कृषकः कुत्र गच्छति स्म?
उत्तर – कृषकः क्षेत्रं गच्छति स्म।
(2) सः कथं भूमिं कृषति स्म?
उत्तर – सः परिश्रमेण भूमिं कृषति स्म।
(3) परिश्रमस्य किं फलम् अस्ति?
उत्तर – परिश्रमस्य फलम् सफलता अस्ति।
प्रश्न 19. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(1) कदा वृक्षाः सुशोभिताः भवन्ति?
उत्तर – वसन्तसमये वृक्षाः सुशोभिताः भवन्ति।
(2) के मधुरं गीतं गायन्ति?
उत्तर – मधुपाः मधुरं गीतं गायन्ति।
(3) केन वृक्षाः सुशोभिताः भवन्ति?
उत्तर – पुष्पैः वृक्षाः सुशोभिताः भवन्ति।
अथवा
(1) किं वदेत्?
उत्तर – सत्यं वदेत्।
(2) किं न वदेत्?
उत्तर – सत्यमप्रियम् न वदेत्।
(3) एषः कः धर्मः?
उत्तर – एषः सनातनः धर्मः।
प्रश्न 20. अधोलिखितं संवादं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(1) माता पुत्रं कुत्र गच्छसि इति पृच्छति?
उत्तर – माता पुत्रं विद्यालयं कुत्र गच्छसि इति पृच्छति।
(2) पुत्रः कुत्र गच्छति?
उत्तर – पुत्रः विद्यालयं गच्छति।
(3) पुत्रः विद्यालयं किं किं नीतवान्?
उत्तर – पुत्रः पुस्तकं लेखनीं च नीतवान्।
अथवा
(1) शिक्षकः छात्रं किं पृच्छति?
उत्तर – शिक्षकः छात्रं पाठं पठसि वा इति पृच्छति।
(2) छात्रः किं पठति?
उत्तर – छात्रः पाठं पठति।
(3) छात्रः किं कृतवान्?
उत्तर – छात्रः गृहकार्यं कृतवान्।
प्रश्न 21. अधोलिखितम् अपठितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।
(1) बालकः कदा उत्तिष्ठति?
उत्तर – बालकः प्रतिदिनं प्रातःकाले शीघ्रम् उत्तिष्ठति।
(2) स्नानानन्तरं सः किं करोति?
उत्तर – स्नानानन्तरं सः देवस्य प्रार्थनां करोति।
(3) विद्यालये सः केषां सम्मानं करोति?
उत्तर – विद्यालये सः गुरूणां सम्मानं करोति।
(4) शिक्षकाः बालकं किमर्थं प्रशंसन्ति?
उत्तर – शिक्षकाः बालकं सत्यवादित्वात्, समयपालनात् तथा परिश्रमात् प्रशंसन्ति।
अथवा
(1) उद्याने के सन्ति?
उत्तर – उद्याने बहवः वृक्षाः सन्ति।
(2) पक्षिणः कदा कूजन्ति?
उत्तर – पक्षिणः प्रातःकाले कूजन्ति।
(3) उद्यानस्य समीपे किम् अस्ति?
उत्तर – उद्यानस्य समीपे एकः सरोवरः अस्ति।
(4) बालकाः कुत्र क्रीडन्ति?
उत्तर – बालकाः उद्यानस्य समीपे सरोवरे क्रीडन्ति।
प्रश्न 22. स्वमित्राय जन्मदिवसस्य शुभकामनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत।
उत्तर –
स्थानम् – हटा
दिनाङ्कः – 08-09-2026
प्रिय मित्र रमेश,
सप्रेम नमः।
अद्य तव जन्मदिवसः अस्ति। अस्मिन् शुभावसरे अहं त्वां हार्दिकशुभकामनाः प्रेषयामि। ईश्वरः त्वां दीर्घायुः, उत्तमस्वास्थ्यं च ददातु। त्वं जीवनस्य प्रत्येकस्मिन् क्षेत्रे सफलः भव।
तव प्रियः मित्रः
अमितः
अथवा
स्वविद्यालयस्य प्रधानाचार्याय त्रिदिनस्य अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत।
उत्तर –
सेवायाम्,
प्रधानाचार्यमहोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
हटा।
विषयः – त्रिदिनस्य अवकाशस्य प्रार्थना।
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहं नवमकक्षायाः छात्रः अस्मि। अहं ज्वरेण पीडितः अस्मि। अतः अहं त्रिदिनानि विद्यालयम् आगन्तुं न शक्नोमि।
कृपया मम त्रिदिनस्य अवकाशस्य प्रार्थनां स्वीकुरुत।
धन्यवादः।
भवदीयः
नाम – __________
कक्षा – नवमी
अनुक्रमाङ्कः – __________
प्रश्न 23. अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतभाषायां निबन्धं लिखत।
(1) अस्माकं विद्यालयः
उत्तर –
अस्माकं विद्यालयः
अस्माकं विद्यालयः अतीव सुन्दरः अस्ति। विद्यालयस्य विशालं भवनम् अस्ति। विद्यालये अनेकानि कक्षागृहाणि, पुस्तकालयः, प्रयोगशाला, क्रीडाङ्गणं च सन्ति। अस्माकं शिक्षकाः योग्याः परिश्रमशीलाः च सन्ति। ते अस्मान् प्रेम्णा पाठयन्ति। वयं प्रतिदिनं समये विद्यालयं गच्छामः। विद्यालये वयं अध्ययनं कृत्वा विविधेषु कार्यक्रमेषु भागं गृह्णीमः। अस्माकं विद्यालयः अस्मभ्यं ज्ञानं अनुशासनं च ददाति। अतः अस्माकं विद्यालयः अस्माकं सर्वेषां प्रियः अस्ति।
(2) पर्यावरणम्
उत्तर –
पर्यावरणम्
पर्यावरणं अस्माकं जीवनस्य आधारः अस्ति। अस्माकं पर्यावरणे वायुः, जलम्, वृक्षाः, पशवः, पक्षिणः च सन्ति। शुद्धं पर्यावरणं स्वस्थजीवनाय आवश्यकम् अस्ति। अद्य मानवः वृक्षान् छिनत्ति तथा जलं वायुं च प्रदूषयति। अतः पर्यावरणस्य सन्तुलनं नश्यति। अस्माभिः अधिकाधिकाः वृक्षाः रोपणीयाः। जलस्य संरक्षणं करणीयम् तथा प्रदूषणं निवारणीयम्। पर्यावरणस्य रक्षणं सर्वेषां कर्तव्यम् अस्ति।
(3) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
उत्तर –
संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
संस्कृतभाषा भारतस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति। अस्यां भाषायां वेदाः, उपनिषदः, रामायणम्, महाभारतम् तथा अनेकानि शास्त्राणि लिखितानि सन्ति। संस्कृतभाषा अतीव समृद्धा वैज्ञानिकभाषा च अस्ति। संस्कृतभाषायाः अध्ययनं अस्मभ्यं भारतीयसंस्कृतेः ज्ञानं ददाति। अस्याः भाषायाः शब्दाः अनेकासु भारतीयभाषासु दृश्यन्ते। अतः अस्माभिः संस्कृतभाषायाः अध्ययनं संरक्षणं च करणीयम्।
(4) मम प्रियः उत्सवः
उत्तर –
मम प्रियः उत्सवः दीपावली अस्ति। दीपावली भारतस्य प्रमुखः उत्सवः अस्ति। अस्मिन् उत्सवे जनाः स्वगृहाणि स्वच्छानि कुर्वन्ति तथा दीपान् प्रज्वालयन्ति। जनाः नूतनानि वस्त्राणि धारयन्ति। ते परस्परं शुभकामनाः ददति तथा मिष्टान्नानि वितरन्ति। सायंकाले लक्ष्मीपूजनं भवति। सर्वत्र दीपानां प्रकाशः दृश्यते। दीपावली अस्मभ्यं अन्धकारात् प्रकाशस्य, असत्यात् सत्यस्य च मार्गं दर्शयति। अतः दीपावली मम प्रियः उत्सवः अस्ति।
